Diagnostyka nowotworów u psa i kota

Diagnostyka onkologiczna odpowiada na trzy pytania, w tej kolejności: czy to nowotwór, jaki dokładnie i jak daleko sięga. Bez odpowiedzi na wszystkie trzy nie da się dobrze zaplanować leczenia – operacja bez rozpoznania grozi za wąskim wycięciem, chemioterapia bez rozpoznania to strzelanie na ślepo, a leczenie miejscowe bez wiedzy o przerzutach bywa niepotrzebnym obciążeniem. Dlatego droga od guzka do decyzji ma u nas stałe etapy, a na każdym z nich staramy się, żeby badanie odbyło się od razu, nie za tydzień.

Pierwszy krok to konsultacja onkologiczna: wywiad, dokładne badanie całego ciała, w tym wszystkich węzłów chłonnych, i zwykle od razu cytologia – nakłucie zmiany cienką igłą i ocena komórek pod mikroskopem w trakcie wizyty. W tym samym czasie wykonujemy badania krwi w naszym laboratorium, a onkolog robi przeglądowe USG jamy brzusznej. Gdy cytologia nie wystarcza, pobieramy biopsję gruboigłową lub wycinek, który trafia do badania histopatologicznego – ono daje ostateczne rozpoznanie z typem i stopniem złośliwości nowotworu.

Trzecie pytanie – jak daleko sięga choroba – to staging, czyli ocena zaawansowania: RTG klatki piersiowej, pełne USG jamy brzusznej z opisem naszego radiologa, cytologia węzłów chłonnych, czasem badanie szpiku. Na tej stronie opisujemy całą ścieżkę w skrócie; każde badanie ma też swoją własną kartę z detalami.

Kwalifikacja – kiedy zacząć

Diagnostykę warto zacząć przy każdym nowym guzku, który nie znika w ciągu kilku tygodni, rośnie, zmienia kształt lub kolor, jest owrzodzony albo boli – niezależnie od tego, jak niewinnie wygląda, bo guzy skóry nie dają się wiarygodnie ocenić okiem ani dotykiem; miękka, przesuwalna mastocytoma potrafi imitować tłuszczaka. Innymi powodami są powiększone węzły chłonne (typowy pierwszy objaw chłoniaka u psa), guzki gruczołu mlekowego u suki, zmiana w jamie ustnej, nieprawidłowość znaleziona w USG lub na zdjęciu RTG podczas innego badania, a także objawy ogólne bez wyraźnej przyczyny: chudnięcie, przewlekłe wymioty lub biegunki, anemia, nawracająca gorączka. U kotów dodatkowo: guzek w miejscu dawnych zastrzyków oraz przewlekłe wymioty i chudnięcie, które mogą być objawem chłoniaka jelit.

Na pierwszą wizytę zabierz wszystkie dotychczasowe wyniki: badania krwi, opisy USG, zdjęcia RTG, wyniki cytologii lub histopatologii, jeśli były wykonane gdzie indziej – często pozwalają pominąć część kroków. Pacjent powinien być na czczo (woda dozwolona), bo umożliwia to wykonanie sedacji, gdyby okazała się potrzebna do biopsji, oraz daje wiarygodne wyniki biochemii. Konsultacja trwa 30-60 minut, czasem dłużej; jeśli pies lub kot jest lękliwy, powiedz o tym przy rejestracji – zaplanujemy spokojniejsze warunki. Pacjenta skierowanego przez innego lekarza prowadzimy w porozumieniu z nim i wraca do niego z pełną dokumentacją.

Przebieg – od guzka do rozpoznania

Podczas konsultacji onkolog bada całego pacjenta, mierzy i opisuje każdą zmianę, ocenia węzły chłonne i wykonuje przeglądowe USG jamy brzusznej bez opisu – żeby od razu wiedzieć, czy narządy wewnętrzne wymagają dokładniejszego badania. Następnie biopsja aspiracyjna cienkoigłowa: nakłucie guza lub węzła cienką igłą, bez znieczulenia, trwające kilka sekund. Preparat barwimy i ocenia go na miejscu lek. wet. Monika Morawska; w niejednoznacznych przypadkach konsultuje go ze specjalistą cytologiem. W trakcie tej samej wizyty w naszym laboratorium wykonujemy morfologię i biochemię – wyniki mamy po kilkunastu minutach. Morfologia oparta na laserowej cytometrii przepływowej precyzyjnie różnicuje krwinki białe i rzetelnie ocenia retikulocyty, co ma znaczenie przy anemii i podejrzeniu białaczki. W wielu przypadkach – mastocytoma, chłoniak, tłuszczak, część guzów gruczołów okołoodbytowych – cytologia daje rozpoznanie już tego dnia i możemy przejść do planowania.

Gdy komórki są nieoznaczalne, guz leży głęboko (wątroba, śledziona, jelito) lub cytologia jest niezgodna z obrazem klinicznym, wykonujemy biopsję gruboigłową – pobranie walca tkanki w krótkiej sedacji, przy zmianach wewnętrznych pod kontrolą USG, co robimy rutynowo – albo pobieramy wycinek chirurgicznie. Wszystkie biopsje wykonujemy na miejscu. Materiał wysyłamy do naszego histopatologa referencyjnego, z którym stale współpracujemy; wynik otrzymujemy różnie w zależności od pilności – w przypadkach pilnych zwykle po tygodniu, w rutynowych czasem po ponad miesiącu – i zawiera typ nowotworu oraz stopień złośliwości. Każdy wynik omawiamy z Tobą osobiście na konsultacji i przesyłamy e-mailem z naszym opisem. Przy guzach, które i tak trzeba usunąć w całości, np. guzie śledziony, często pomijamy biopsję – nakłucie grozi krwawieniem, a operacja dostarcza cały narząd do badania. Kolejność badań ustalamy tak, żeby jak najszybciej dojść do decyzji, bez badań „na wszelki wypadek”.

Wynik i co dalej

Z rozpoznaniem w ręku wykonujemy staging – ocenę, czy nowotwór jest ograniczony do miejsca, czy zajął węzły chłonne lub narządy odległe. Zakres zależy od typu guza: przy mastocytomie badamy węzeł regionalny, wątrobę i śledzionę; przy mięsaku tkanek miękkich i guzach kości – klatkę piersiową; przy chłoniaku – węzły, jamę brzuszną, krew i czasem szpik. Cyfrowe RTG klatki piersiowej wykonujemy w trzech projekcjach i – jako zdjęcia poglądowe do stagingu – oceniamy je na miejscu, bez wysyłania do teleradiologii, a pełne USG jamy brzusznej z opisem wykonuje nasz radiolog. Część tych badań mieści się w pierwszej wizycie, część planujemy na kolejną – zawsze przed decyzją o operacji lub chemioterapii. Wynik stagingu określa stopień zaawansowania, od którego zależy plan i rokowanie; przerzuty nie zawsze oznaczają rezygnację z leczenia, ale zmieniają jego cel.

Na wizycie podsumowującej dostajesz od nas jasny obraz: co to za nowotwór, gdzie jest, jakie są opcje – operacja, chemioterapia, elektrochemioterapia, skierowanie do ośrodka radioterapii, leczenie paliatywne lub obserwacja – i co każda z nich oznacza dla Twojego psa lub kota: czas, obciążenie, koszty, spodziewany efekt. Trudne przypadki, np. guzy wątroby czy jamy ustnej, omawiamy wcześniej w zespole, żeby przedstawić Ci jedno spójne stanowisko. W wielu przypadkach pisemne podsumowanie z wynikami przesyłamy dodatkowo mailem – możesz do niego wrócić w spokoju w domu. Jeśli wybierzesz leczenie u swojego lekarza prowadzącego, dostaje on od nas pełną dokumentację i propozycję postępowania.