Guzy płuc

Guzy płuc dzielimy na dwie zasadniczo różne grupy. Pierwotne nowotwory płuc powstają z tkanki samego płuca – najczęściej z nabłonka oskrzeli i pęcherzyków – i są to przede wszystkim gruczolakoraki płuc oraz rzadziej inne raki; u psów i kotów są stosunkowo rzadkie. Znacznie częściej zmiana w płucu okazuje się przerzutem, czyli ogniskiem nowotworu, który powstał gdzie indziej i drogą krwi dotarł do płuc. Płuca są najczęstszym miejscem przerzutów wielu nowotworów: kostniakomięsaka, naczyniakomięsaka, guzów gruczołu mlekowego, raka tarczycy czy czerniaka. Guz pierwotny to zwykle pojedyncza, duża zmiana w jednym płacie; przerzuty to najczęściej wiele mniejszych guzków rozsianych w obu płucach – choć od tej reguły są wyjątki.

Przyczyny pierwotnych nowotworów płuc u zwierząt nie są dobrze poznane; podejrzewa się wpływ dymu tytoniowego i zanieczyszczeń powietrza w otoczeniu zwierzęcia. Chorują głównie psy i koty w starszym wieku, bez wyraźnych predyspozycji rasowych. Pierwotny rak płuca może dawać przerzuty do węzłów chłonnych klatki piersiowej, innych płatów płuc, a u kotów charakterystycznie do palców kończyn.

Guzy płuc długo nie dają objawów – płuca mają dużą rezerwę, a zmiana rośnie powoli. Nierzadko wykrywamy je przypadkiem, na zdjęciu RTG wykonanym z innego powodu lub w trakcie stagingu innego nowotworu. Gdy objawy się pojawiają, są niecharakterystyczne: przewlekły suchy kaszel, szybsze męczenie się, przyspieszony oddech, spadek apetytu i chudnięcie, czasem gorączka. U kota pierwszym sygnałem bywa kulawizna lub obrzęk palca spowodowany przerzutem. Duży guz lub płyn w jamie opłucnej powodują duszność.

Nieleczony pierwotny guz płuca rośnie, uciska oskrzela i naczynia, może krwawić lub pękać, powodując gromadzenie się płynu w klatce piersiowej i narastającą duszność. Dlatego każdy cień w płucu wymaga ustalenia, czym jest – bo od tego zależy, czy wskazana jest operacja, leczenie choroby pierwotnej, czy opieka paliatywna.

Diagnostyka i staging

Podstawą jest cyfrowe RTG klatki piersiowej w trzech projekcjach, które wykonujemy na miejscu w trakcie konsultacji onkologicznej; opisy sporządza teleradiolog w help4vet.pl. Zdjęcia pokazują liczbę zmian, ich wielkość i położenie, stan węzłów chłonnych klatki piersiowej i obecność płynu w opłucnej. Pojedyncza duża masa w jednym płacie przemawia za guzem pierwotnym, liczne rozsiane guzki – za przerzutami. Równocześnie badamy pacjenta w poszukiwaniu nowotworu, który mógł dać przerzuty: oglądamy skórę, gruczoł mlekowy, jamę ustną, badamy węzły chłonne i wykonujemy USG jamy brzusznej. Bardzo drobne zmiany są poniżej czułości RTG – gdy plan leczenia zależy od ich wykluczenia, kierujemy na tomografię komputerową do ośrodka partnerskiego.

Rozpoznanie wymaga pobrania komórek lub tkanki. Jeśli guz przylega do ściany klatki piersiowej, można go bezpiecznie nakłuć cienką igłą pod kontrolą USG – tak wykonywaną biopsję aspiracyjną robimy rutynowo na miejscu, a preparat ocenia cytologicznie lek. wet. Monika Morawska, w razie wątpliwości konsultując go ze specjalistą cytologiem. Wysokiej klasy ultrasonograf pozwala precyzyjnie prowadzić igłę i omijać naczynia oraz zdrowy miąższ. Guzów leżących głęboko, otoczonych powietrzem, nie da się obejrzeć w USG – wtedy rozpoznanie stawiamy na podstawie całego guza usuniętego w trakcie operacji. Jeśli w klatce piersiowej jest płyn, pobieramy go i oceniamy cytologicznie, co bywa równie rozstrzygające.

Uzupełnieniem jest staging, czyli ocena zaawansowania: badania krwi wykonane w naszym laboratorium w trakcie wizyty, ocena węzłów chłonnych klatki piersiowej i narządów jamy brzusznej oraz – przy podejrzeniu przerzutów – poszukiwanie ogniska pierwotnego. Od tego, czy zmiana jest pojedyncza, czy węzły są zajęte i czy guz jest pierwotny, zależy, czy operacja ma sens.

Leczenie

Przy pojedynczym pierwotnym guzie płuca bez przerzutów leczeniem z wyboru jest lobektomia – usunięcie całego płata płuca razem z guzem. To zabieg z otwarciem klatki piersiowej (torakotomia), wymagający wentylacji mechanicznej i zaplecza intensywnej opieki pooperacyjnej, dlatego kierujemy do niego pacjenta z pełną dokumentacją i wynikami dotychczasowej diagnostyki do współpracującego ośrodka chirurgii onkologicznej. Sami przygotowujemy pacjenta do zabiegu – staging, ocenę wydolności krążeniowo-oddechowej i badania krwi – a po powrocie od chirurga przejmujemy dalszą opiekę: kontrolę bólu, gojenie rany i rehabilitację. Usunięty płat trafia do badania histopatologicznego, którego wynik omawiamy razem z Tobą i na jego podstawie planujemy dalsze leczenie.

Jeśli badanie histopatologiczne wykaże cechy złośliwości, zajęcie węzłów chłonnych lub niepełny margines, proponujemy chemioterapię. Prowadzimy ją według aktualnych międzynarodowych standardów i protokołów onkologii weterynaryjnej, a jako członkowie ESVONC (European Society of Veterinary Oncology) uczestniczymy w sympozjach i wprowadzamy nowe opracowania. U części pacjentów stosujemy leki doustne z grupy inhibitorów kinaz tyrozynowych.

Gdy zmiany w płucach są przerzutami, operacja płuc zwykle nie ma sensu – leczymy wtedy chorobę pierwotną i stosujemy leczenie ogólne, które ma spowolnić rozsiew. Wyjątkiem są pojedyncze przerzuty pojawiające się długo po usunięciu guza pierwotnego, które w wybranych przypadkach można usunąć. Przy chorobie zaawansowanej prowadzimy leczenie paliatywne: leki przeciwkaszlowe, przeciwzapalne, tlenoterapia i odbarczanie płynu z opłucnej, które poprawiają komfort oddychania. Plan ustalamy razem z Tobą i mówimy wprost, jaki jest jego cel.

Rokowania

Rokowanie przy guzach płuc zależy przede wszystkim od tego, czy zmiana jest pierwotna, czy przerzutowa, a przy guzie pierwotnym – od jego wielkości, typu w badaniu histopatologicznym, stanu węzłów chłonnych klatki piersiowej i tego, czy udało się go usunąć w całości. Pojedynczy, niewielki gruczolakorak usunięty z czystym marginesem i bez zajęcia węzłów rokuje dobrze i wiele psów po lobektomii żyje długo bez nawrotu. Gorzej rokują duże guzy, zajęte węzły, płyn w opłucnej i typy nowotworu o wyższej złośliwości. U kotów rak płuc bywa rozpoznawany później i częściej daje przerzuty, dlatego rokowanie jest ostrożniejsze. Przy zmianach przerzutowych rokowanie wynika z choroby pierwotnej i celem leczenia jest kontrola, nie wyleczenie.

Po leczeniu ustalamy plan kontroli: RTG klatki piersiowej w odstępach zależnych od wyniku histopatologii, badanie kliniczne i badania krwi. Pies lub kot po lobektomii wraca do normalnej aktywności w ciągu kilku tygodni – pozostałe płaty przejmują pracę usuniętego. Pacjent kierowany otrzymuje pełną dokumentację i może kontynuować kontrole u lekarza prowadzącego.

Jeśli zauważysz nawrót kaszlu, przyspieszony lub wysiłkowy oddech, spadek tolerancji wysiłku, brak apetytu lub – u kota – obrzęk palca, skontaktuj się z nami przed planowaną kontrolą. Narastająca duszność jest stanem wymagającym szybkiej pomocy: możemy odbarczyć płyn z klatki piersiowej i włączyć leczenie łagodzące objawy.