Chemioterapia psa i kota – protokoły

Chemioterapia to leczenie nowotworu lekami cytostatycznymi – substancjami, które niszczą szybko dzielące się komórki albo blokują ich wzrost. U psów i kotów prowadzimy ją inaczej niż u ludzi: celem nie jest wyleczenie za wszelką cenę, ale jak najdłuższe życie w dobrym komforcie. Dawki dobieramy tak, żeby zwierzę przez większość czasu czuło się i zachowywało normalnie – jadło, spacerowało, bawiło się. Utrata sierści, wymioty przez wiele dni czy ciężkie osłabienie nie są u naszych pacjentów normą; jeśli się pojawiają, zmieniamy dawkę lub lek.

Chemioterapię prowadzimy według aktualnych międzynarodowych standardów i protokołów onkologii weterynaryjnej. Protokół to ustalony z góry schemat: które leki, w jakiej kolejności, w jakich odstępach i przez jaki czas. Dla chłoniaka u psa i chłoniaka u kota jest to zwykle kilkumiesięczny schemat wielolekowy; dla mastocytomy lub naczyniakomięsaka po operacji – krótszy schemat uzupełniający, który ma opóźnić nawrót i przerzuty. Jako członkowie ESVONC (European Society of Veterinary Oncology – Europejskiego Towarzystwa Onkologii Weterynaryjnej) uczestniczymy w sympozjach i śledzimy najnowsze opracowania, dlatego wprowadzamy nowe schematy i leki, gdy tylko są dobrze udokumentowane.

Obok klasycznej chemioterapii dożylnej stosujemy leczenie doustne w domu – chemioterapię metronomiczną oraz inhibitory kinaz tyrozynowych, czyli leki celowane, które blokują sygnały wzrostu w komórkach określonych nowotworów. O tym, który wariant jest właściwy dla Twojego psa lub kota, decyduje rozpoznanie z histopatologii i staging – ocena, jak daleko choroba się rozprzestrzeniła.

Kwalifikacja

Chemioterapię proponujemy, gdy nowotwór jest chorobą całego organizmu – jak chłoniak, białaczka czy szpiczak mnogi – albo gdy po usunięciu guza istnieje istotne ryzyko, że pojedyncze komórki już rozsiały się drogą krwi lub chłonki. Tak jest w kostniakomięsaku, naczyniakomięsaku śledziony, mastocytomie wysokiego stopnia czy złośliwych guzach gruczołu mlekowego u kotki. Chemioterapia bywa też leczeniem z wyboru, gdy guz jest nieoperacyjny, a chcemy go zmniejszyć lub zatrzymać – wtedy jej cel jest paliatywny i mówimy o tym otwarcie. Nie każdy nowotwór reaguje na leki cytostatyczne; przy przerzutach części guzów litych ich skuteczność jest ograniczona i uczciwie rozważamy wtedy inne opcje, w tym leczenie paliatywne.

Warunkiem rozpoczęcia jest pewne rozpoznanie – z cytologii lub histopatologii – oraz staging, bo od zaawansowania zależy protokół i rokowanie. Przed pierwszym podaniem oceniamy, czy organizm poradzi sobie z leczeniem: w naszym laboratorium wykonujemy morfologię i biochemię z wynikami w trakcie wizyty, sprawdzamy nerki, wątrobę i szpik. Morfologię wykonujemy metodą fluorescencyjnej cytometrii przepływowej, która precyzyjnie różnicuje krwinki białe – to ważne, bo liczba neutrofili decyduje, czy dawkę można podać bezpiecznie. U psów niektórych ras przed podaniem wybranych leków zalecamy test genetyczny w kierunku nadwrażliwości; badanie echokardiograficzne wykonujemy przed wdrożeniem antracyklin i ponownie po zakończeniu tej części protokołu, a także u pacjentów z istniejącą chorobą serca. Podczas konsultacji onkologicznej omawiamy harmonogram, koszty całego protokołu i to, czego możesz się spodziewać, i dopiero po Twojej decyzji zaczynamy.

Jak wygląda podanie

Każda wizyta chemioterapeutyczna zaczyna się od krótkiego badania i pobrania krwi. Wynik morfologii mamy po kilkunastu minutach; jeśli liczba białych krwinek lub płytek jest za niska, podanie przesuwamy o kilka dni – to normalna część leczenia, nie powód do niepokoju. Gdy wyniki pozwalają, obliczamy dawkę na podstawie aktualnej masy i powierzchni ciała, a lek przygotowujemy tuż przed podaniem, z zachowaniem zasad bezpieczeństwa dla personelu i pacjenta. Większość leków podajemy dożylnie przez wenflon – szybkim wstrzyknięciem lub kroplówką trwającą od kilkunastu minut do kilku godzin, zależnie od substancji. Niektóre leki podajemy podskórnie, a część protokołu to tabletki, które podajesz w domu. Pacjent nie wymaga znieczulenia; spokojne psy i koty leżą przy nas na stole lub w wygodnym boksie, a jeśli zwierzę jest bardzo zestresowane, stosujemy łagodną sedację.

Po podaniu pies lub kot zostaje u nas na obserwacji w szpitalu dziennym – zwykle 30-60 minut, zależnie od leku i tego, jak zniósł poprzednie podania. Obserwujemy miejsce wkłucia (część leków drażni tkanki, jeśli wydostanie się poza żyłę), tętno i samopoczucie. Tego samego dnia wraca do domu z lekami osłonowymi: przeciwwymiotnymi, czasem przeciwbiegunkowymi lub antybiotykiem, oraz z pisemną instrukcją. Wizyty powtarzają się zwykle co tydzień do trzech tygodni. Co kilka cykli sprawdzamy, czy leczenie działa: mierzymy guz i węzły chłonne, wykonujemy USG jamy brzusznej lub RTG klatki piersiowej. Jeśli odpowiedź jest niewystarczająca, zmieniamy protokół, zamiast trwać przy schemacie, który nie przynosi efektu.

Między wizytami i kontrola

W domu przez dwa-trzy dni po podaniu Twój pies lub kot może być nieco senny, jeść mniej lub mieć luźniejszy stolec – to najczęstsze, łagodne działania niepożądane i zwykle mijają same albo po lekach, które dostajesz od nas. Sygnałem do kontaktu są: wymioty utrzymujące się dłużej niż dobę, całkowita odmowa jedzenia, krwista biegunka, znaczne osłabienie lub gorączka. Najbardziej wrażliwy moment to zwykle tydzień po podaniu, gdy liczba białych krwinek jest najniższa i organizm gorzej broni się przed infekcją – dlatego warto wtedy mierzyć temperaturę i unikać skupisk zwierząt. Przez kilka dni po podaniu leki są wydalane z moczem i kałem; prosimy o sprzątanie w rękawiczkach, mycie rąk i trzymanie dzieci z dala od kuwety. Możesz do nas dzwonić w godzinach pracy z każdym pytaniem – wolimy odebrać telefon o nic niż nie usłyszeć o problemie.

Po zakończeniu protokołu nie kończy się opieka. Ustalamy plan kontroli – najczęściej wizyty co kilka tygodni, potem co kilka miesięcy, z badaniem klinicznym, morfologią i badaniami obrazowymi dostosowanymi do choroby. Przy chłoniaku pilnujemy węzłów chłonnych, przy guzach śledziony i kości – klatki piersiowej i jamy brzusznej. Jeśli choroba wraca, w wielu przypadkach można podać leczenie ponownie lub zmienić na inny schemat; jeśli nowotwór przestaje reagować, płynnie przechodzimy do leczenia paliatywnego i towarzyszymy Wam dalej. W razie potrzeby dołączamy elektrochemioterapię na pojedynczy oporny guz albo chirurgię, gdy leki zmniejszyły zmianę na tyle, że stała się operacyjna. Pacjent skierowany przez innego lekarza może część podań lub badań kontrolnych mieć w macierzystym gabinecie – dostaje od nas dokładny opis protokołu i dokumentację, a my pozostajemy w kontakcie z lekarzem prowadzącym.