Chirurgia onkologiczna psa i kota

Chirurgia onkologiczna to gałąź chirurgii zajmująca się usuwaniem nowotworów. Różni się od „zwykłego” wycięcia guzka jednym założeniem: pierwsza operacja jest najlepszą szansą na wyleczenie. Nowotwór usunięty w całości, z marginesem zdrowej tkanki, często nie wraca; nowotwór wycięty „po obrysie” zostawia w ranie komórki, z których odrasta – a każda kolejna operacja jest trudniejsza, bo blizna i tkanki po pierwszym zabiegu są już zmienione. Dlatego zanim weźmiemy skalpel do ręki, chcemy wiedzieć, co operujemy i jak daleko choroba sięga.

Operujemy większość nowotworów psów i kotów: guzy skóry i tkanki podskórnej, w tym mastocytomy i mięsaki tkanek miękkich, guzy gruczołu mlekowego u suki i kotki, guzy śledziony, wątroby, jelit, tarczycy, jamy ustnej oraz okolicy odbytu. Zabiegi wykonujemy w znieczuleniu wziewnym z pełnym monitorowaniem, w sali operacyjnej w tym samym budynku, w którym prowadzimy diagnostykę – decyzje zapadają w trakcie jednej wizyty, bez odsyłania w kilka miejsc.

Ta strona opisuje wspólne zasady naszej chirurgii onkologicznej. Szczegóły poszczególnych zabiegów znajdziesz na osobnych kartach: usuwanie guzów skóry, operacja guza gruczołu mlekowego, splenektomia, a także postępowanie, gdy margines okazał się niepełny.

Kwalifikacja i planowanie

Do operacji kwalifikujemy po konsultacji onkologicznej, na której zwykle od razu wykonujemy cytologię – nakłucie guza cienką igłą i ocenę komórek pod mikroskopem na miejscu. Cytologia często wystarcza, żeby zaplanować zakres zabiegu: mastocytoma i mięsak wymagają szerokiego wycięcia, tłuszczak – wąskiego. Gdy komórki są nieoznaczalne lub guz leży głęboko, wykonujemy biopsję gruboigłową i czekamy na histopatologię przed operacją, bo od typu nowotworu zależy, czy w ogóle warto go operować i jak. Kolejnym krokiem jest staging: RTG klatki piersiowej, USG jamy brzusznej i ocena węzłów chłonnych. Operacja rozległa, okaleczająca lub kosztowna ma sens, gdy choroba jest ograniczona do miejsca; gdy stwierdzamy przerzuty, zakres zabiegu zmieniamy albo proponujemy inne leczenie – i decydujemy o tym razem z Tobą, przed znieczuleniem, nie po nim.

Planowanie obejmuje jeszcze dwie rzeczy. Po pierwsze margines: ustalamy, ile zdrowej tkanki wokół guza i jak głęboko trzeba usunąć – to zależy od typu nowotworu, nie od wielkości guzka. Po drugie zamknięcie rany: jeśli po wycięciu z marginesem ubytek będzie duży, projektujemy z góry plastykę – przesunięcie płata skóry, plastykę miejscową lub w rzadkich przypadkach przeszczep – tak, żeby nie „oszczędzać” marginesu ze strachu przed brakiem skóry do zszycia. Przed zabiegiem wykonujemy w naszym laboratorium morfologię i biochemię z wynikami w trakcie wizyty, u starszych pacjentów i psów ras predysponowanych do chorób serca – badanie kardiologiczne. Pacjent przychodzi na czczo; wodę może pić.

Zabieg

Operujemy w znieczuleniu wziewnym, z pacjentem podłączonym do kardiomonitora – EKG, ciśnienie, saturacja, kapnografia – i z aktywnym utrzymywaniem temperatury ciała, co ma szczególne znaczenie u kotów i małych psów. Przed cięciem rysujemy na skórze granice wycięcia, tak żeby margines był zachowany ze wszystkich stron. Guz usuwamy w jednym bloku z otaczającą tkanką, nie otwierając go i nie „wyłuskując” – dotykanie i nacinanie nowotworu w trakcie operacji rozsiewa komórki w ranie. Głęboki margines stanowi zwykle nienaruszona powięź lub warstwa mięśnia pod guzem. Naczynia zamykamy elektrochirurgią i systemem LigaSure, który uszczelnia je bez pozostawiania podwiązek w tkankach; w operacjach brzusznych dokładnie oglądamy okoliczne narządy i węzły chłonne i pobieramy podejrzane zmiany do badania. Rekonstrukcję ubytku wykonujemy według wcześniej ustalonego planu, a ranę zamykamy nićmi B. Braun – o najwyższej jakości wykonania i niezawodności materiału, z minimalnym ryzykiem reakcji zapalnych i alergicznych, co przekłada się na mniej powikłań w gojeniu.

Usunięty preparat oznaczamy: szwami zaznaczamy jego orientację (gdzie góra, gdzie głębia), żeby histopatolog mógł ocenić margines w każdym kierunku i – gdyby okazał się niepełny – wskazać dokładnie, po której stronie. Cały preparat wysyłamy do badania histopatologicznego do histopatologów, z którymi stale współpracujemy. Po zabiegu pacjent zostaje na obserwacji w naszym szpitalu dziennym, dostaje leki przeciwbólowe i płyny; wieczorem wraca do domu z instrukcją, a w razie potrzeby następnego ranka przyjeżdża na dalszą obserwację. Nie prowadzimy opieki całodobowej.

Po zabiegu i co dalej

Pierwsze dni po operacji to kołnierz lub ubranko, leki przeciwbólowe, ograniczony ruch i codzienne oglądanie rany. Niewielki obrzęk i zaczerwienienie są normalne; wyciek, rozejście się brzegów, silny ból lub gorączka wymagają kontaktu. Przy dużych plastykach skóry pierwsze dwa tygodnie są kluczowe – płat musi „przyjąć się” i dobrze ukrwić, dlatego kontrole planujemy częściej. Szwy zdejmujemy po zagojeniu rany, na wizycie, na której zwykle mamy już wynik histopatologii.

Wynik badania histopatologicznego omawiamy z Tobą osobiście podczas kunsultacji, wysyłamy też opis i interpretacje e-mailem. Zawiera on trzy kluczowe informacje: co to za nowotwór, jaki ma stopień złośliwości i czy marginesy są czyste. Jeśli nowotwór jest łagodny lub złośliwy o niskim stopniu i wycięty w całości – leczenie chirurgiczne jest zakończone i ustalamy tylko plan kontroli. Jeśli margines jest niepełny, mamy do wyboru kilka dróg, opisanych na karcie leczenie nowotworu z niepełnym marginesem: reoperację, elektrochemioterapię blizny, skierowanie do ośrodka radioterapii lub obserwację. Jeśli nowotwór ma wysoki stopień złośliwości lub duże ryzyko przerzutów – jak mastocytoma wysokiego stopnia, naczyniakomięsak czy mięsak poiniekcyjny u kota – proponujemy chemioterapię uzupełniającą. Pacjent skierowany wraca do swojego lekarza z opisem zabiegu, wynikiem i propozycją dalszego postępowania; trudne przypadki omawiamy wcześniej w naszym zespole.