Badanie histopatologiczne guza

Badanie histopatologiczne to ocena tkanki – wycinka pobranego w biopsji lub całego guza usuniętego podczas operacji – przez lekarza patologa. Materiał jest utrwalany, cięty na bardzo cienkie skrawki, barwiony i oglądany pod mikroskopem. W odróżnieniu od cytologii, która pokazuje pojedyncze komórki, histopatologia pokazuje całą architekturę guza: jak komórki są ułożone, jak głęboko naciekają, czy wnikają do naczyń krwionośnych i limfatycznych, jak często się dzielą. To badanie daje rozpoznanie ostateczne.

Z jednego badania odczytujemy trzy rzeczy, które decydują o dalszym leczeniu. Po pierwsze – typ nowotworu, bo mastocytoma, mięsak czy rak gruczołu mlekowego wymagają zupełnie innego postępowania. Po drugie – stopień złośliwości, czyli to, jak agresywnie guz się zachowuje i jakie jest ryzyko przerzutów; przy wielu nowotworach to właśnie stopień, a nie sam typ, przesądza o tym, czy potrzebne będzie leczenie uzupełniające. Po trzecie – marginesy: patolog ocenia, czy w linii cięcia nie ma komórek nowotworowych, a więc czy guz został usunięty w całości. Niepełny margines to sygnał, że w miejscu operacji mogły zostać komórki i trzeba rozważyć dalsze leczenie.

Materiał wysyłamy do naszego histopatologa referencyjnego, z którym stale współpracujemy, a w bardziej skomplikowanych przypadkach korzystamy też ze wsparcia zewnętrznego laboratorium. Znają nasze pytania i sposób oznaczania marginesów, a w razie wątpliwości możemy bezpośrednio omówić wynik – to ma znaczenie przy trudnych, rzadkich lub niejednoznacznych zmianach.

Kwalifikacja

Na badanie histopatologiczne wysyłamy każdy guz usunięty operacyjnie – niezależnie od tego, jak „niewinnie” wyglądał i co pokazała cytologia. To zasada, od której nie odstępujemy: część zmian wyglądających łagodnie okazuje się nowotworem, a przy zmianach złośliwych tylko histopatologia mówi, czy operacja wystarczyła. Badaniu podlegają guzy skóry i tkanki podskórnej, guzy gruczołu mlekowego, usunięta śledziona, guzy jamy ustnej, narządów wewnętrznych, węzły chłonne usunięte podczas operacji oraz wycinki z biopsji gruboigłowej. Przy usuniętej listwie mlekowej badamy wszystkie guzki osobno, bo u tej samej suki mogą współistnieć zmiany łagodne i złośliwe.

Histopatologia jest też właściwa, gdy Twój pies lub kot był operowany gdzie indziej, a guz nie został zbadany – jeśli materiał został zachowany w laboratorium, można go jeszcze ocenić; jeśli nie, planujemy dalsze postępowanie na podstawie badania blizny i węzłów. Do badania nie trzeba przygotowywać pacjenta – materiał pochodzi z operacji lub biopsji, które mają własne zasady przygotowania. Warto natomiast wiedzieć, że to badanie wymaga czasu: utrwalenie, przygotowanie i ocena skrawków trwają różnie w zależności od pilności – w przypadkach pilnych zwykle około tygodnia, w rutynowych czasem ponad miesiąc.

Przebieg badania

Wszystko zaczyna się jeszcze na sali operacyjnej. Usunięty guz oznaczamy tak, żeby patolog wiedział, która strona była głęboka, a które brzegi boczne – najczęściej tuszem lub szwami znakującymi – i opisujemy lokalizację, wielkość i sposób wycięcia. Dzięki temu ocena marginesów jest wiarygodna: patolog może wskazać, w którym miejscu margines był wąski, a my wiemy, gdzie ewentualnie doleczyć. Materiał umieszczamy w utrwalaczu w odpowiedniej proporcji i wysyłamy do współpracujących z nami histopatologów z opisem pacjenta, wynikiem cytologii i konkretnymi pytaniami, na które chcemy uzyskać odpowiedź.

W laboratorium tkanka jest odwadniana, zatapiana w parafinie, cięta na skrawki grubości kilku mikrometrów, barwiona i oceniana pod mikroskopem. Patolog określa typ nowotworu, stopień złośliwości według skali właściwej dla danego guza, ocenia naciekanie naczyń i marginesy, a przy niektórych nowotworach liczy podziały komórkowe. Przy dużych guzach ocenia kilka miejsc; przy listwie mlekowej – każdy guzek i węzeł chłonny osobno. Jeśli obraz jest niejednoznaczny, laboratorium wykonuje dodatkowe barwienia, co może wydłużyć oczekiwanie.

Wynik otrzymujemy w formie pisemnego opisu – w przypadkach pilnych zwykle po tygodniu, w rutynowych czasem po ponad miesiącu od wysyłki. Zanim go przekażemy, czytamy go w kontekście pacjenta – porównujemy z cytologią, stagingiem i przebiegiem operacji – i w razie wątpliwości konsultujemy bezpośrednio z patologiem. Wynik omawiamy z Tobą osobiście na wizycie kontrolnej, a dodatkowo przesyłamy go e-mailem wraz z opisem i naszym komentarzem, żebyś miał go zawsze pod ręką – także dla lekarza prowadzącego.

Wynik i co dalej

Wynik omawiamy z Tobą na wizycie kontrolnej lub telefonicznie i przesyłamy mailem wraz z interpretacją napisaną prostym językiem: co to za guz, jak bardzo złośliwy, czy usunięty w całości i co z tego wynika. Jeśli guz był łagodny lub złośliwy o niskim stopniu i marginesy są czyste – leczenie jest zakończone, ustalamy tylko plan kontroli. Jeśli stopień złośliwości jest wysoki, guz naciekał naczynia albo zajął węzeł chłonny, proponujemy leczenie uzupełniające – chemioterapię lub leczenie farmakologiczne – i uzupełniamy staging, jeśli nie był pełny.

Osobną sytuacją jest niepełny lub wąski margines. Nie zawsze oznacza to nawrót, ale zawsze wymaga decyzji: ponowna, szersza operacja, elektrochemioterapia miejsca po zabiegu, skierowanie do ośrodka radioterapii albo – przy guzach o niskiej złośliwości – uważna obserwacja. Omawiamy te opcje razem, uwzględniając lokalizację, typ guza i to, co jest realne dla Ciebie i Twojego zwierzęcia. Pacjent skierowany przez innego lekarza dostaje wynik z naszym komentarzem.

Wynik histopatologii warto zachować – przy każdym nowym guzku w przyszłości pozwala szybciej ocenić, czy to nawrót, czy nowa, niezależna zmiana.