Chłoniak u kota

Chłoniak (lymphoma) to nowotwór wywodzący się z limfocytów – komórek odpornościowych, które krążą po całym organizmie i są obecne w węzłach chłonnych, jelitach, śledzionie, nerkach, grasicy i błonach śluzowych. Dlatego chłoniak u kota może pojawić się niemal wszędzie, a jego objawy zależą od tego, który narząd zajął. To najczęściej rozpoznawany nowotwór u kotów i jeden z tych, z którymi mamy najwięcej doświadczenia. Różni się wyraźnie od chłoniaka u psa: u kotów rzadko dominuje postać z powiększonymi węzłami chłonnymi, a najczęstsza jest postać jelitowa.

Postać jelitowa (pokarmowa) rozwija się w ścianie jelita cienkiego, żołądka lub okrężnicy i u starszych kotów bywa trudna do odróżnienia od przewlekłego zapalenia jelit – objawy są takie same, a zmiana narasta miesiącami. Wyróżniamy w niej chłoniaka drobnokomórkowego, o powolnym przebiegu, i wielkokomórkowego, który rośnie szybko i często tworzy wyczuwalny guz. Postać śródpiersiowa zajmuje węzły chłonne i grasicę w klatce piersiowej, dotyczy częściej kotów młodych i wiąże się z zakażeniem wirusem białaczki kotów (FeLV); płyn gromadzący się wokół płuc utrudnia oddychanie. Chłoniak może też rozwijać się w jamie nosowej, nerkach, wątrobie, skórze i ośrodkowym układzie nerwowym. Wirusy FeLV i FIV zwiększają ryzyko choroby, ale wiele kotów z chłoniakiem nie jest zakażonych.

Objawy zależą od postaci. Przy chłoniaku jelitowym są to chudnięcie mimo apetytu lub jego utrata, wymioty, biegunka, zmieniona konsystencja stolca, czasem wyczuwalne zgrubienie w brzuchu. Przy postaci śródpiersiowej – przyspieszony, płytki oddech, oddychanie z otwartym pyszczkiem, niechęć do ruchu. Przy postaci nosowej – jednostronna wydzielina lub krwawienie z nosa, chrapanie, zniekształcenie grzbietu nosa. Kot z chłoniakiem nerek pije i oddaje więcej moczu. Wspólne dla wszystkich postaci są apatia i utrata masy ciała.

Nieleczony chłoniak wielkokomórkowy postępuje szybko – w ciągu tygodni prowadzi do niedrożności jelit, niewydolności oddechowej lub nerek. Chłoniak drobnokomórkowy narasta wolniej, ale bez leczenia stopniowo wyniszcza kota. Dlatego przewlekłe wymioty, biegunka lub chudnięcie u starszego kota są wskazaniem do diagnostyki onkologicznej, a nie tylko zmiany karmy.

Diagnostyka i staging

Diagnostykę prowadzimy podczas jednej wizyty. Konsultacja onkologiczna trwa zwykle od trzydziestu minut do godziny: badamy kota, wykonujemy przeglądowe USG brzucha i klatki piersiowej, pobieramy krew i w naszym laboratorium od razu robimy morfologię i biochemię. Morfologia z fluorescencją trzeciej generacji dobrze radzi sobie ze specyfiką kocich krwinek i agregatami płytek, więc wynik jest wiarygodny nawet przy trudnej próbce. U każdego kota wykonujemy test w kierunku FeLV i FIV. Pełne USG jamy brzusznej z opisem wykonuje nasz radiolog – ocenia grubość i warstwowość ścian jelit, węzły chłonne krezkowe, wątrobę, śledzionę i nerki. Klatkę piersiową oceniamy w cyfrowym RTG, którego opis zlecamy w teleradiologii help4vet.pl; przy podejrzeniu postaci śródpiersiowej nakłuwamy płyn z klatki i oceniamy go cytologicznie.

Rozpoznanie stawia cytologia: materiał pobieramy cienką igłą – z guza, węzła chłonnego, nerki, wątroby lub pogrubiałej ściany jelita, rutynowo pod kontrolą USG. Preparat ocenia na miejscu lek. wet. Monika Morawska, a w niejednoznacznych przypadkach konsultuje go ze specjalistą cytologiem. Chłoniak wielkokomórkowy jest w cytologii zwykle jednoznaczny. Chłoniak drobnokomórkowy wygląda pod mikroskopem podobnie do przewlekłego zapalenia jelit, dlatego przy jego podejrzeniu potrzebne jest badanie histopatologiczne wycinka jelita – pobieramy go chirurgicznie na miejscu, a przy wskazaniach do biopsji endoskopowej kierujemy do współpracującego ośrodka; materiał wysyłamy do histopatologów, z którymi stale współpracujemy. Przy guzach w nosie wykonujemy biopsję w krótkim znieczuleniu.

Po rozpoznaniu wykonujemy staging, czyli ocenę zaawansowania: sprawdzamy, czy chłoniak ogranicza się do jednego narządu, czy zajął też węzły chłonne, wątrobę, śledzionę, szpik lub krew. Większość tych badań mamy już z pierwszej wizyty; w razie potrzeby dokładamy cytologię kolejnych narządów lub biopsję szpiku, którą wykonujemy na miejscu. Staging określa stadium choroby i wraz z typem komórek, stanem ogólnym kota i statusem FeLV decyduje o planie leczenia.

Leczenie

Podstawą leczenia chłoniaka u kota jest chemioterapia. Chłoniak to nowotwór rozsiany po organizmie, dlatego chirurgia ma znaczenie tylko wtedy, gdy guz powoduje niedrożność jelita lub jego perforację, a nawet wtedy po operacji potrzebne jest leczenie ogólne. Chemioterapię prowadzimy według aktualnych międzynarodowych standardów i protokołów onkologii weterynaryjnej; jako członkowie ESVONC (European Society of Veterinary Oncology) uczestniczymy w sympozjach i śledzimy najnowsze opracowania, dzięki czemu wprowadzamy nowości, gdy tylko potwierdzą się w praktyce. Dobór protokołu zależy od typu chłoniaka i stadium: przy chłoniaku wielkokomórkowym stosujemy protokoły wielolekowe z lekami cytostatycznymi podawanymi w klinice w rytmie tygodniowym, a przy chłoniaku drobnokomórkowym jelit najczęściej wystarcza leczenie doustne – lek cytostatyczny w połączeniu ze sterydem, podawany w domu.

Koty znoszą chemioterapię zwykle lepiej, niż spodziewają się opiekunowie. Dawki dobieramy tak, żeby zachować jakość życia, a nie za wszelką cenę zniszczyć wszystkie komórki. Przed każdym podaniem wykonujemy morfologię na miejscu i w razie potrzeby przesuwamy termin lub zmniejszamy dawkę. Najczęstsze działania niepożądane to przejściowy spadek apetytu i łagodne wymioty, którym zapobiegamy lekami. Podanie leku dożylnie trwa krótko, a kot tego samego dnia wraca do domu. Kotom w gorszym stanie, z odwodnieniem lub anemią, podajemy płyny i w razie potrzeby przetaczamy krew na miejscu; pozostają na obserwacji w naszym szpitalu dziennym i wracają do domu wieczorem.

Przy chłoniaku ograniczonym do jednego miejsca, przede wszystkim postaci nosowej, skuteczne jest napromienianie – radioterapii nie wykonujemy na miejscu, kierujemy do ośrodka radioterapii i koordynujemy leczenie. Jeśli chemioterapia nie wchodzi w grę ze względu na stan kota lub Twoją decyzję, proponujemy leczenie paliatywne: sterydy, leki przeciwwymiotne, wspomaganie apetytu i przeciwbólowe, które u wielu kotów na pewien czas wyraźnie poprawiają samopoczucie. Na każdym etapie mówimy wprost, jaki jest cel: remisja, kontrola choroby czy komfort.

Rokowania

Rokowanie przy chłoniaku u kota zależy od typu komórek, lokalizacji, stadium w stagingu, stanu ogólnego kota w chwili rozpoznania oraz statusu FeLV. Najlepiej rokuje chłoniak drobnokomórkowy jelit: przy leczeniu doustnym większość kotów osiąga remisję i żyje długo, często w pełnym komforcie, a leczenie jest mało obciążające. Chłoniak wielkokomórkowy odpowiada na chemioterapię w części przypadków bardzo dobrze, ale remisje bywają krótsze i różnią się między kotami; ważnym sygnałem jest to, jak kot odpowiada na pierwsze podania. Postać nosowa leczona napromienianiem należy do lepiej rokujących. Zakażenie FeLV i zły stan ogólny w chwili rozpoznania pogarszają rokowanie.

Chłoniak jest chorobą, którą leczymy z myślą o remisji, czyli cofnięciu objawów i zmian, a nie o pełnym wyleczeniu – choć u części kotów remisja utrzymuje się bardzo długo. Po zakończeniu protokołu kot przychodzi na kontrole z USG i badaniem krwi, początkowo co kilka tygodni, potem rzadziej. Jeśli choroba wraca, w wielu przypadkach można uzyskać kolejną remisję innym zestawem leków – nawrót nie oznacza końca możliwości.

Prosimy o wcześniejszy kontakt, jeśli kot w trakcie leczenia lub po nim przestaje jeść dłużej niż dobę, wymiotuje wielokrotnie, ma biegunkę z krwią, oddycha szybciej niż zwykle lub wyraźnie słabnie. Kot nie pokazuje choroby tak wyraźnie jak pies, dlatego liczy się Twoja obserwacja w domu: waga, apetyt, zachowanie w kuwecie. Jeśli kot był u nas skierowany, po każdym etapie leczenia dostajesz dokumentację i możesz kontynuować kontrole u lekarza prowadzącego, a w razie pytań w każdej chwili wrócić do nas.