Splenektomia – operacja usunięcia śledziony

Splenektomia (łac. splenectomia) to chirurgiczne usunięcie śledziony – narządu, który leży w lewej części jamy brzusznej, magazynuje krew, usuwa zużyte krwinki i bierze udział w odpowiedzi odpornościowej. U psów i kotów śledziona jest jednym z narządów, w których najczęściej powstają guzy, a jej bogate unaczynienie sprawia, że zmiana może pęknąć i wywołać krwawienie do jamy brzusznej. Ponieważ inne narządy przejmują funkcje śledziony, pies i kot mogą żyć bez niej długo i normalnie – to dlatego usunięcie jest leczeniem z wyboru, a nie ostatecznością.

Najczęstszym wskazaniem jest guz śledziony, wykryty w USG lub w trakcie badania po epizodzie osłabienia. Kluczowa trudność polega na tym, że w obrazie USG ani cytologii nie da się wiarygodnie odróżnić guza łagodnego (krwiaka, guzka rozrostowego) od złośliwego, przede wszystkim naczyniakomięsaka – a nakłuwanie śledziony grozi krwawieniem. Splenektomia rozwiązuje oba problemy naraz: usuwa źródło ryzyka krwotoku i dostarcza cały narząd do badania histopatologicznego, które daje ostateczne rozpoznanie. Rzadszymi wskazaniami są skręt śledziony, uraz z pęknięciem, zajęcie przez chłoniaka lub mastocytomę oraz niektóre choroby hematologiczne, w których śledziona niszczy krwinki.

Zabieg wykonujemy planowo – po pełnej diagnostyce – albo w trybie pilnym, gdy pacjent trafia do nas z krwotokiem do jamy brzusznej. W obu sytuacjach przebieg operacji jest podobny; różni się to, ile czasu mamy na przygotowanie i czy pacjent wymaga wcześniej stabilizacji, w tym przetoczenia krwi.

Kwalifikacja

Do splenektomii kwalifikują się psy i koty z guzem śledziony – niezależnie od tego, czy przypuszczamy, że jest łagodny, czy złośliwy, bo rozstrzyga o tym dopiero histopatologia po usunięciu. Operujemy również pacjentów z pękniętą śledzioną i krwawieniem do jamy brzusznej, ze skrętem śledziony (stan nagły, częstszy u dużych psów o głębokiej klatce piersiowej), z bardzo powiększoną śledzioną uciskającą inne narządy oraz w wybranych chorobach hematologicznych, gdy leczenie farmakologiczne nie działa. Zanim zdecydujemy o operacji, wykonujemy staging: USG jamy brzusznej z oceną wątroby i węzłów chłonnych, RTG klatki piersiowej w kierunku przerzutów oraz badanie serca – przy zabiegach planowych staramy się wykonać pełne echo serca, a przy zabiegach w trybie pilnym (na cito) ograniczamy się do szybkiego badania FAST serca – bo naczyniakomięsak bywa obecny jednocześnie w śledzionie i w sercu. Jeśli badania wykazują rozsianą chorobę, rozmawiamy o tym uczciwie: splenektomia może wtedy nadal mieć sens jako zabieg zapobiegający krwotokowi, ale nie zmieni przebiegu choroby – i decyzję podejmujemy razem z Tobą.

Przed zabiegiem wykonujemy w naszym laboratorium morfologię i biochemię z wynikami jeszcze w trakcie wizyty; układ krzepnięcia sprawdzamy wcześniej w zewnętrznym laboratorium. Ustalamy też grupę krwi, żeby w razie krwawienia mieć gotową krew do przetoczenia; w klinice prowadzimy transfuzje krwi i jej składników. Pacjent przychodzi na czczo; wodę można podawać. Jeśli Twój pies lub kot był diagnozowany gdzie indziej, zabierz wyniki i obrazy USG – często pozwalają skrócić przygotowanie. Leki przeciwzakrzepowe lub przeciwzapalne omawiamy indywidualnie, bo część z nich trzeba odstawić przed operacją.

Zabieg

Splenektomię wykonujemy w znieczuleniu wziewnym, z pacjentem podłączonym do kardiomonitora – EKG, ciśnienie, saturacja, kapnografia – i z dostępem dożylnym gotowym do przetoczenia krwi. Przez cały zabieg aktywnie utrzymujemy temperaturę ciała pacjenta, bo wychłodzenie w trakcie operacji brzusznej spowalnia wybudzanie i gojenie, zwłaszcza u kotów i małych psów. Przez cięcie w linii środkowej brzucha chirurg wydobywa śledzionę, kolejno zamyka naczynia krwionośne zaopatrujące narząd – systemem LigaSure, który uszczelnia naczynia bez pozostawiania podwiązek w tkankach i skraca zabieg, oraz elektrochirurgią – i usuwa ją w całości, uważając, by nie uszkodzić guza – rozsianie komórek po jamie brzusznej pogorszyłoby rokowanie. Przy pękniętym guzie najpierw odsysamy krew z jamy brzusznej i zatrzymujemy krwawienie. Zanim zamkniemy brzuch, dokładnie oglądamy wątrobę, sieć i węzły chłonne; podejrzane zmiany pobieramy do badania, żeby histopatologia odpowiedziała nie tylko na pytanie „co to za guz”, ale też „czy rozprzestrzenił się dalej”. Ranę zamykamy nićmi B. Braun – szwami o najwyższej jakości wykonania i niezawodności materiału, które dają niski odczyn tkankowy, minimalne ryzyko reakcji zapalnych i alergicznych oraz mniej powikłań w gojeniu.

Usunięta śledziona w całości trafia do badania histopatologicznego. Po operacji pacjent zostaje na obserwacji w naszym szpitalu dziennym. Monitorujemy ciśnienie, morfologię i rytm serca, bo po splenektomii, zwłaszcza po dużej utracie krwi, mogą pojawić się przejściowe zaburzenia rytmu, które wymagają obserwacji i czasem leczenia. Pies lub kot dostaje leki przeciwbólowe i płyny, a wieczorem, gdy stan jest stabilny, wraca do domu; następnego dnia rano przyjeżdża na kontrolę i – jeśli trzeba – na dalszą obserwację w ciągu dnia. Nie prowadzimy opieki całodobowej, dlatego przed wypisem dokładnie omawiamy, na co zwracać uwagę w nocy i jak się z nami kontaktować. Dla większości pacjentów operacja jest jednorazowa – nie wymaga ponownych zabiegów ani stałych leków po wygojeniu.

Po zabiegu i kontrola

W domu przez pierwsze dni pacjent nosi kołnierz lub ubranko chroniące ranę, dostaje leki przeciwbólowe i ma ograniczony ruch – krótkie spacery na smyczy, bez skoków i zabawy. Apetyt zwykle wraca w ciągu doby-dwóch; karmimy małymi porcjami. Ranę oglądamy raz dziennie: niewielki obrzęk i zaczerwienienie brzegów są normalne, natomiast wyciek, rozejście się szwów, silny ból, bladość dziąseł, znaczne osłabienie lub powiększający się brzuch wymagają natychmiastowego kontaktu, bo mogą oznaczać krwawienie. Szwy zdejmujemy po zagojeniu rany, na wizycie kontrolnej, na której oceniamy też ogólny stan pacjenta.

Wynik histopatologii otrzymujemy różnie w zależności od pilności – w przypadkach pilnych zwykle po tygodniu, w rutynowych czasem po ponad miesiącu – i omawiamy z Tobą osobiście na wizycie kontrolnej, a pisemną interpretację przesyłamy dodatkowo e-mailem. Jeśli guz był łagodny – krwiakiem, guzkiem rozrostowym lub inną niezłośliwą zmianą – leczenie jest zakończone, a pies lub kot wraca do normalnego życia bez śledziony; zalecamy tylko kontrolne USG po kilku miesiącach. Jeśli histopatologia wykaże naczyniakomięsaka, mięsak podścieliskowy, chłoniaka lub inny nowotwór złośliwy, proponujemy dalsze leczenie: najczęściej chemioterapię, która ma opóźnić nawrót i przerzuty, a w części przypadków leczenie paliatywne nastawione na komfort. Plan kontroli obejmuje wtedy regularne USG jamy brzusznej, RTG klatki piersiowej i badania krwi.

Pacjent skierowany przez innego lekarza wraca do niego z opisem zabiegu, wynikiem histopatologii i propozycją dalszego postępowania; leczenie uzupełniające może być prowadzone u nas lub w macierzystym gabinecie.