Leczenie paliatywne psa i kota z nowotworem

Leczenie paliatywne (od łac. pallium – płaszcz, coś, co osłania) to leczenie, którego celem nie jest wyleczenie nowotworu, ale zapewnienie zwierzęciu jak najlepszego samopoczucia przez czas, jaki mu pozostał. Nie oznacza „nic nie robimy” – przeciwnie, wymaga uważnej, aktywnej opieki: kontroli bólu, apetytu, nudności, oddychania, opatrywania zmian, a czasem zabiegów, które zmniejszają guz lub zatrzymują krwawienie. Zmienia się cel, a nie zaangażowanie. Wiele psów i kotów w leczeniu paliatywnym przez tygodnie lub miesiące spaceruje, je z apetytem i cieszy się kontaktem z domownikami.

Proponujemy je, gdy staging wykazał przerzuty lub gdy nowotwór jest nieoperacyjny – np. zaawansowane guzy jamy ustnej, guzy nosa, guz pęcherza, guzy płuc – a także wtedy, gdy leczenie radykalne istnieje, ale opiekun świadomie go nie wybiera albo pacjent jest zbyt słaby lub zbyt chory, by je znieść. Paliatywne bywa też uzupełnieniem leczenia onkologicznego: zwalczanie bólu przy kostniakomięsaku czy opatrywanie owrzodzonych guzów prowadzimy równolegle z chemioterapią.

Prowadzimy je w klinice: leki, zabiegi i kontrole na miejscu, a między wizytami kontakt telefoniczny. Rozmawiamy uczciwie o tym, czego można się spodziewać, jak rozpoznać, że komfort się pogarsza, i wspólnie wyznaczamy granice – a gdy przychodzi koniec, towarzyszymy Wam do końca.

Kwalifikacja i ocena komfortu

Punktem wyjścia jest konsultacja onkologiczna, na której ustalamy, na jakim etapie jest choroba – jeśli staging nie był wykonany, uzupełniamy go w zakresie, który ma wpływ na decyzje: USG jamy brzusznej lub RTG klatki piersiowej wykonujemy na miejscu, a badania krwi w naszym laboratorium mamy w trakcie wizyty. Nie robimy jednak badań dla samych badań; jeśli wynik nie zmieni postępowania, mówimy o tym i odpuszczamy. Najważniejsza część tej wizyty to rozmowa: co przeszkadza Twojemu psu lub kotu najbardziej – ból, brak apetytu, wymioty, duszność, krwawiący guz, trudność z oddawaniem moczu – i jak wygląda jego zwykły dzień. Prosimy o nazwanie trzech-pięciu rzeczy, które sprawiają mu radość: spacer, jedzenie, zabawa, leżenie na słońcu. To one będą naszym miernikiem komfortu w kolejnych tygodniach.

Ból oceniamy systematycznie – według skali dostosowanej do gatunku, z obserwacją postawy, chodu, reakcji na dotyk i zachowania – bo psy, a szczególnie koty, ukrywają ból bardzo skutecznie. Na tej podstawie układamy indywidualny plan: które leki, w jakim rytmie, jakie zabiegi, kiedy kontrola, i co robić, gdy w nocy stanie się coś niepokojącego. Od pierwszej wizyty dostajesz pisemne zalecenia i adres mailowy, pod którym możesz się z nami kontaktować; omawiamy też, gdzie szukać pomocy poza godzinami pracy, bo nie prowadzimy opieki całodobowej.

Przebieg – co możemy zrobić

Ból leczymy wielotorowo: lekami przeciwzapalnymi, opioidami, lekami na ból neuropatyczny, a przy bólu kostnym – np. przy kostniakomięsaku lub przerzutach do kości – dodatkowo lekami hamującymi niszczenie kości; w wybranych sytuacjach proponujemy skierowanie do ośrodka radioterapii na napromienianie przeciwbólowe. Brak apetytu i nudności leczymy lekami przeciwwymiotnymi i pobudzającymi łaknienie, doradzamy dietę i sposób karmienia; przy chłoniaku jelit u kota czy raku płaskonabłonkowym jamy ustnej często to właśnie jedzenie decyduje o jakości życia. Odwodnienie, anemia, zaburzenia elektrolitów – wyrównujemy w szpitalu dziennym kroplówkami, a w razie potrzeby przetoczeniem krwi, które wykonujemy na miejscu.

Do guzów, które krwawią, owrzodziły się lub uciskają ważne struktury, mamy zabiegi paliatywne. Elektrochemioterapia elektroporatorem EPV-100 potrafi zmniejszyć i „wysuszyć” guz skóry, jamy ustnej, lusterka nosowego, a dzięki elektrodzie cewnikowej i donosowej – także guz pęcherza i jamy nosowej; wykonujemy ją w krótkim znieczuleniu, z powrotem do domu tego samego dnia. Chirurgia paliatywna – usunięcie krwawiącego lub cuchnącego guza bez marginesu, amputacja bolesnej kończyny, zabieg udrażniający – ma sens wtedy, gdy przynosi wyraźną ulgę przy niewielkim obciążeniu. Leczenie ogólne w wersji łagodnej – chemioterapia metronomiczna w tabletkach, leki celowane, a czasem pojedyncze podania klasycznej chemioterapii – może spowolnić chorobę i zmniejszyć objawy, o ile pacjent znosi je bez działań niepożądanych. Przy każdej z tych opcji kryterium jest jedno: czy dzień po zabiegu pies lub kot będzie miał lepiej niż dzień przed.

Kontrola i towarzyszenie

Częstość kontroli dobieramy indywidualnie do stanu pacjenta; między nimi jesteś z nami w kontakcie mailowym. Na każdej wizycie wracamy do listy rzeczy, które sprawiają radość, oceniamy ból, wagę, apetyt i sen, a leki dostosowujemy do tego, co się zmieniło – często zwiększamy dawki, dodajemy lub zamieniamy preparaty, bo choroba postępuje i wczorajszy schemat przestaje wystarczać. Prosimy o prowadzenie prostego dziennika: dobre i złe dni, jedzenie, wypróżnienia, wydarzenia, które Cię zaniepokoiły. Kiedy złych dni jest więcej niż dobrych, jest to dla nas wszystkich sygnał, że trzeba porozmawiać o kolejnym kroku.

Uczymy, na co zwracać uwagę w domu: zmiana oddechu, bladość dziąseł, krwawienie, niemożność wstania lub oddania moczu to sytuacje, w których dzwonisz od razu. Jeśli pacjent był pod opieką innego lekarza, prowadzimy leczenie w porozumieniu z nim – część kontroli może odbywać się bliżej domu, a my zostajemy dostępni do konsultacji. Nie stawiamy sztywnych ram czasowych i nie obiecujemy, ile czasu zostało; mówimy natomiast uczciwie, gdy widzimy, że leczenie przestaje przynosić ulgę. Decyzje podejmujemy razem, w Waszym tempie, i towarzyszymy Wam do końca.