Zaburzenia rytmu serca – arytmia

Serce bije dzięki impulsom elektrycznym, które powstają w węźle zatokowym i rozchodzą się po przedsionkach oraz komorach. Arytmia (zaburzenie rytmu serca) to każda nieprawidłowość tego procesu: rytm może być zbyt szybki (tachyarytmia), zbyt wolny (bradyarytmia) albo nieregularny. Nie każda nieregularność jest chorobą – u zdrowych psów w spoczynku rytm zwykle zmienia się z oddechem (tzw. arytmia zatokowa) i jest to norma.

Zaburzenia rytmu dzielimy m.in. według miejsca powstania: nadkomorowe (z przedsionków, np. migotanie przedsionków) i komorowe (z komór, zwykle groźniejsze), oraz według tempa. Dla opiekuna oznacza to, że rodzaj arytmii decyduje o tym, czy wystarczy obserwacja, czy potrzebne jest leczenie. Przyczyny mogą być sercowe – kardiomiopatia rozstrzeniowa, ARVC u bokserów, choroba zastawki mitralnej, kardiomiopatie u kotów – lub pozasercowe: zaburzenia elektrolitów, choroby śledziony i innych narządów jamy brzusznej, choroby hormonalne, ból, urazy oraz zatrucia.

Objawy zależą od tego, jak arytmia wpływa na krążenie. Wiele zaburzeń rytmu nie daje żadnych objawów i wykrywamy je przypadkiem. Innym razem pojawiają się nagłe osłabienie, omdlenia, szybsze męczenie się, kołatanie serca, kaszel lub duszność. U kotów objawy bywają subtelne: kot się ukrywa, mniej je i mniej się rusza.

Nieleczona groźna arytmia może osłabiać serce, prowadzić do niewydolności serca, a w skrajnych sytuacjach do nagłego zgonu. Zbyt wolny rytm z kolei może powodować omdlenia, ponieważ mózg dostaje za mało krwi.

Diagnostyka

Podstawowym badaniem jest EKG, które zapisuje impulsy elektryczne serca i pozwala rozpoznać rodzaj arytmii. Wykonujemy je na miejscu, w trakcie konsultacji kardiologicznej, na kardiomonitorze, który rejestruje także ciśnienie, saturację i kapnografię. Ogólne zasady badania opisuje karta EKG psa i kota. Krótki zapis w gabinecie bywa jednak niewystarczający, bo arytmie pojawiają się okresowo, a stres wizyty może je zmieniać. Dlatego opis epizodu przez opiekuna i nagranie z telefonu są dla nas cenną częścią wywiadu. Wyniki omawiamy osobiście i wysyłamy e-mailem z opisem lekarza.

Dlatego u pacjentów z omdleniami lub nawracającymi epizodami przydatny jest zapis całodzienny (Holter) [DO POTWIERDZENIA – czy Holter wykonujemy u siebie, czy kierujemy]. Przyczyny szukamy w echo serca z dopplerem, które pokazuje wielkość jam serca, kurczliwość mięśnia i stan zastawek. Warto też wykonać pomiar ciśnienia tętniczego, ponieważ nadciśnienie i niedociśnienie mogą wpływać na rytm.

Ponieważ wiele arytmii ma przyczynę poza sercem, uzupełniamy diagnostykę o badania krwi z oceną elektrolitów, nerek i tarczycy (wynik w trakcie wizyty w naszym laboratorium; badania hormonalne wg karty Badania hormonalne i specjalistyczne krwi) oraz o USG brzucha – zwłaszcza śledziony, której choroby mogą wywoływać zaburzenia rytmu komorowego. Przy podejrzeniu guza w sercu lub śledzionie współpracujemy z naszą onkologią (patrz Naczyniakomięsak u psa).

Leczenie

Nie każda arytmia wymaga leczenia. Niegroźne, rzadkie pobudzenia u pacjenta bez objawów i z prawidłowym echem często wymagają jedynie obserwacji. O włączeniu leków decydujemy na podstawie rodzaju arytmii, jej nasilenia, obecności objawów i choroby podstawowej. Priorytetem jest leczenie przyczyny: wyrównanie elektrolitów, leczenie choroby śledziony lub tarczycy, terapia choroby serca. Często to wystarcza, by rytm się uspokoił. Jeśli opiekun woli nie włączać leków, nadal proponujemy kontrolę zapisu, ponieważ arytmia może się z czasem zmienić, a wczesne wychwycenie zmiany daje więcej możliwości.

Jeśli leczenie przyczyny nie wystarcza, stosujemy leki antyarytmiczne dobrane do rodzaju zaburzenia: inne w tachyarytmii komorowej, inne w migotaniu przedsionków, a jeszcze inne przy zwolnionym rytmie. Nazw i dawek nie podajemy – wybór wymaga oceny nerek, wątroby i ciśnienia, a niektóre leki mogą same nasilać arytmię. Przy współistniejącej niewydolności serca łączymy leczenie zgodnie z kartą Leczenie niewydolności serca u psa i kota. Kotom przy zaburzeniach rytmu towarzyszących kardiomiopatii proponujemy plan dostosowany do choroby serca (patrz Kardiomiopatia przerostowa u kota).

Bardzo wolne rytmy z omdleniami, np. blok przedsionkowo-komorowy, mogą wymagać wszczepienia stymulatora serca – takich zabiegów nie wykonujemy u siebie i kierujemy do ośrodka zewnętrznego [DO POTWIERDZENIA – ośrodek]. W nagłej sytuacji (omdlenie, gwałtowny epizod) w godzinach pracy kliniki wykonujemy badanie i stabilizujemy pacjenta, a gdy konieczna jest opieka ciągła, kierujemy do ośrodka z ciągłym dyżurem [DO POTWIERDZENIA – ośrodek]. Przed znieczuleniem do innych zabiegów wykonujemy kardiologiczną kwalifikację do operacji – znieczulenie wziewne, kardiomonitor i aktywne ogrzewanie to dla pacjenta z arytmią standard.

Kontrola i życie z chorobą

Zaburzenia rytmu wymagają kontroli, bo ich nasilenie się zmienia. Powtarzamy EKG (u pacjentów z groźniejszą arytmią – zapis całodzienny), a kontrolne echo serca pokazuje, czy nie pojawiły się zmiany w sercu. Częstotliwość kontroli ustala lek. wet. Michał Sańko indywidualnie [DO POTWIERDZENIA – schemat kontroli]. Przy lekach antyarytmicznych regularnie badamy krew.

W domu zwracaj uwagę na omdlenia, epizody nagłego osłabienia, „zawieszanie się” zwierzęcia, bardzo szybkie lub wolne tętno. Warto nagrać epizod telefonem i sprawdzić tętno na wewnętrznej stronie uda – szybko pomaga to lekarzowi. Unikaj skrajnego wysiłku i sytuacji silnie pobudzających, zwłaszcza u psów z groźną arytmią; regularne, umiarkowane spacery są jak najbardziej wskazane. Leki podawaj regularnie i nie zmieniaj ich samodzielnie.

Rokowanie zależy od rodzaju arytmii i choroby, która za nią stoi. Zaburzenia rytmu wywołane przyczyną pozasercową często ustępują po jej wyleczeniu, natomiast arytmie w przebiegu choroby mięśnia serca są zwykle przewlekłe i wymagają stałej kontroli. Zgłoś się pilnie, jeśli zwierzę zemdlało, ma duszność, bardzo szybkie lub bardzo wolne tętno albo gwałtownie osłabło. Więcej o naszej pracy znajdziesz na stronie kardiologii.