Punkcja worka osierdziowego

Punkcja worka osierdziowego, czyli perikardiocenteza, to nakłucie cienką igłą lub cewnikiem cienkiej torebki otaczającej serce w celu odprowadzenia zgromadzonego w niej płynu. Gdy płynu jest dużo albo narasta szybko, serce nie może się swobodnie rozkurczać i napełniać krwią – powstaje tamponada serca, stan zagrażający życiu. Zabieg wykonujemy pod kontrolą USG.

Punkcja ma dwa cele: usunięcie ucisku na serce, co zwykle przynosi szybką poprawę, oraz zbadanie płynu. Cytologię pobranego płynu wykonuje na miejscu lek. wet. Monika Morawska, a w razie potrzeby płyn trafia do zewnętrznego laboratorium na posiew lub analizę. Przyczyną płynu w worku osierdziowym bywa nowotwór serca, m.in. naczyniakomięsak u psa, ale także zapalenie i choroby, których przyczyny nie udaje się ustalić.

Płyn wokół serca rozpoznajemy w echu serca z dopplerem – to badanie zawsze poprzedza punkcję i pozwala ocenić, czy nakłucie jest potrzebne. Bez tego badania nie decydujemy o nakłuciu, bo płyn wokół serca może wyglądać podobnie do innych zmian.

Kwalifikacja i przygotowanie

Do punkcji kwalifikujemy psy i koty z płynem w worku osierdziowym potwierdzonym w echu serca, u których płyn uciska serce: mają osłabienie, omdlenia, szybki oddech, gromadzą płyn w jamie brzusznej (wodobrzusze pochodzenia sercowego) lub echo wykazuje cechy tamponady. Gdy płynu jest niewiele, a pacjent nie ma objawów, często wystarcza obserwacja i kontrolne echo – nie każdy płyn trzeba od razu odprowadzać. Znaczenie ma szybkość narastania płynu: nawet niewielka ilość, która pojawiła się nagle, może dawać objawy, a duża, narastająca powoli – długo być dobrze tolerowana.

Przyczyny płynu wokół serca bywają różne. U psów częściej chodzi o guz w obrębie serca lub płyn o nieustalonej przyczynie, a u kotów płyn częściej towarzyszy chorobie serca albo innej chorobie ogólnej. Dlatego po opanowaniu ucisku szukamy przyczyny, a nie poprzestajemy na samym odprowadzeniu płynu.

W godzinach pracy kliniki pacjenta z tamponadą stabilizujemy: dajemy tlen, wykonujemy badanie USG serca i, jeśli to konieczne, od razu odprowadzamy płyn. W stanie nagłym nie zwlekamy: głodówka nie jest wymagana, a Twoim zadaniem jest szybki dojazd i możliwie spokojne przewiezienie zwierzęcia. Zabierz dokumentację, wyniki badań i listę leków. Jeśli stan pacjenta wymaga opieki, której nie zapewniamy w szpitalu dziennym, kierujemy go do ośrodka zewnętrznego.

Przebieg zabiegu

Pacjenta układamy w pozycji, która pozwala bezpiecznie dotrzeć do serca, podłączamy do kardiomonitora (EKG, saturacja, ciśnienie), bo igła w pobliżu serca może wywołać przejściowe zaburzenia rytmu. Skórę przycinamy i odkażamy, a USG pozwala wybrać najbezpieczniejsze miejsce i głębokość; wysokiej klasy ultrasonograf dokładnie pokazuje igłę i płyn. Zależnie od stanu stosujemy znieczulenie miejscowe lub lekką sedację.

Płyn odprowadzamy powoli, kontrolując w USG, czy jamy serca się rozprężają i czy płyn się nie zbiera ponownie. Zabieg wymaga doświadczenia, bo istnieje ryzyko podrażnienia serca lub naczyń – dlatego wykonujemy go pod stałą kontrolą obrazu i rytmu. Płyn bywa krwisty, ale to jeszcze nie znaczy, że jest nowotworowy; rozróżniamy to na podstawie cytologii, obrazu w echu i całości badań. Czas trwania zależy od ilości płynu i stanu pacjenta.

Po odprowadzeniu płynu obserwujemy na ekranie, jak serce zaczyna się napełniać, a w monitorze – jak zmieniają się tętno i ciśnienie krwi. U wielu pacjentów poprawa jest widoczna już po zabiegu, ale nie oznacza, że przyczyna została usunięta. Jeśli po odprowadzeniu płynu pojawiają się zaburzenia rytmu, przerywamy zabieg lub zwalniamy tempo i leczymy je od razu.

Po zabiegu i wynik

Po punkcji pacjent zostaje pod obserwacją w godzinach pracy kliniki. Zwykle wykonujemy kontrolne echo serca, żeby sprawdzić, czy płyn nie wraca. Pacjent wraca do domu tego samego dnia albo następnego ranka przychodzi na kontrolę – pracujemy jako szpital dzienny.

Wynik cytologii omawiamy z Tobą osobiście i przesyłamy e-mailem z opisem lekarza. Cytologia płynu z worka osierdziowego bywa niejednoznaczna, dlatego oceniamy ją razem z echem i pozostałymi badaniami. Jeśli w płynie widać komórki zapalne, prowadzimy dalszą diagnostykę w kierunku zakażenia. Przy podejrzeniu nowotworu – np. guza serca – pacjent trafia do naszej onkologii (konsultacja onkologiczna). Rokowanie zależy od przyczyny: przy płynie o nieustalonej przyczynie bywa dobre, przy nowotworze jest ostrożniejsze. Gdy płyn wraca, rozważamy zabieg operacyjny (perikardiektomię), który kierujemy do ośrodka zewnętrznego.

Kolejne kontrole planujemy indywidualnie, zależnie od przyczyny płynu i wyniku pierwszego echa kontrolnego. Jeśli płyn się nie odnawia, często wystarcza obserwacja i okresowe echo. Jeśli wraca, rozmawiamy o dalszych możliwościach, także o tych, które wymagają ośrodka zewnętrznego. W domu obserwuj oddech, apetyt i poziom energii. Skontaktuj się z nami od razu, jeśli pies lub kot będzie osłabiony, zemdleje, szybciej oddycha lub powiększy mu się brzuch. Więcej o kardiologii w Moonvet znajdziesz na stronie specjalizacji.