Niedomykalność zastawki mitralnej u psa

Zastawka mitralna to „drzwi” między lewym przedsionkiem a lewą komorą serca. Powinna otwierać się, gdy komora napełnia się krwią, i szczelnie zamykać w chwili skurczu, aby cała krew popłynęła do aorty. Niedomykalność (regurgitacja) oznacza, że zastawka się nie domyka i część krwi cofa się do przedsionka. Ten strumień zwrotny słychać przez stetoskop jako szmer – dlatego często to lekarz, a nie opiekun, pierwszy zauważa problem.

Najczęstszą przyczyną u psów jest przewlekłe zwyrodnienie zastawki z wiekiem, czyli choroba zastawki mitralnej (MMVD) – jej przebieg i stadia opisujemy w osobnej karcie. Rzadziej niedomykalność wynika z wrodzonej nieprawidłowości zastawki (patrz wrodzone wady serca), z zapalenia wsierdzia albo jest wtórna do choroby mięśnia sercowego, np. kardiomiopatii rozstrzeniowej. Ważny jest stopień: niewielka niedomykalność może przez lata nie mieć znaczenia dla zdrowia, a duża przeciąża serce i z czasem prowadzi do jego powiększenia.

Wielu opiekunów nie widzi żadnych objawów. Gdy niedomykalność jest zaawansowana, pies może szybciej się męczyć, kaszleć, oddychać szybciej w spoczynku lub podczas snu, a czasem omdlewać. Sam szmer nie jest jeszcze chorobą ani wyrokiem – to sygnał, że warto sprawdzić, co się za nim kryje.

Z czasem cofająca się krew podwyższa ciśnienie w lewym przedsionku i w płucach. Nieleczona, zaawansowana niedomykalność może doprowadzić do niewydolności serca, dlatego zbyt późne rozpoznanie jest jej największym ryzykiem.

Diagnostyka

Jeśli lekarz usłyszał szmer, nie czekaj, aż pojawią się objawy – umów konsultację kardiologiczną. Zbieramy wywiad (kaszel, oddech w spoczynku, wytrzymałość na spacerach) i osłuchujemy serce, określając, w którym miejscu szmer jest najgłośniejszy. Ocenę, czy szmer pochodzi z zastawki mitralnej i jak poważna jest sytuacja, zawsze potwierdza badanie obrazowe – głośność szmeru nie zawsze pokrywa się z ciężkością choroby. Pierwszą wizytę w kardiologii prowadzi lek. wet. Michał Sańko, a jeśli pies trafia do nas od innego lekarza, prosimy o zabranie dotychczasowej dokumentacji i wyników badań.

Kluczowe jest echo serca z dopplerem. Pokazuje, dlaczego zastawka przecieka, jak duży jest strumień zwrotny oraz czy lewy przedsionek i lewa komora zdążyły się powiększyć. Wykonujemy je na miejscu na ultrasonografie z sondami kardiologicznymi i omawiamy wynik osobiście, a opis dodatkowo wysyłamy e-mailem. Zakres samego badania opisuje karta Echo serca psa i kota.

Uzupełniamy je, jeśli jest taka potrzeba: RTG klatki piersiowej przy kaszlu lub szybkim oddechu, pomiarem ciśnienia tętniczego na kardiomonitorze z modułem dla małych zwierząt oraz EKG przy nieregularnym rytmie. Dzięki temu ustalamy, czy niedomykalność jest jedynie „cichym” odkryciem, czy już wpływa na płuca i serce. Wyniki badań omawiamy z Tobą osobiście, a po wizycie otrzymujesz je e-mailem wraz z opisem lekarza, więc nie musisz zapamiętywać wszystkiego z gabinetu. Cały proces stopniowania choroby opisujemy w karcie o chorobie zastawki mitralnej.

Leczenie

To, czy niedomykalność wymaga leczenia, zależy przede wszystkim od wielkości serca i od obecności objawów – nie od samego szmeru. Jeśli niedomykalność jest niewielka, a serce nie jest powiększone, zwykle nie podajemy żadnych leków. Umawiamy się na regularne kontrole, bo taki stan może pozostać stabilny przez wiele lat, ale u części psów z czasem się pogarsza. Rozmawiamy wtedy z opiekunem o tym, na jakie sygnały zwracać uwagę, żeby leczenie zacząć w chwili, gdy naprawdę jest potrzebne, a nie wcześniej.

Gdy serce zaczyna się powiększać, kardiolog rozważa leki poprawiające jego pracę i opóźniające niewydolność. Jeśli pojawią się objawy, takie jak kaszel sercowy, przyspieszony oddech w spoczynku czy zastój płynu w płucach, włączamy także leki moczopędne oraz leki rozszerzające naczynia; zasady takiego leczenia opisuje karta Leczenie niewydolności serca u psa i kota. Nazw leków ani dawek nie podajemy na stronie – dobór zawsze zależy od wyników badań, wieku psa i chorób towarzyszących, np. nadciśnienia tętniczego.

Niektóre przypadki, zwłaszcza niedomykalność z wyraźnie uszkodzoną zastawką, można rozważyć do naprawy operacyjnej lub przezcewnikowej. Takich zabiegów nie wykonujemy u siebie – w razie kwalifikacji kierujemy do ośrodka zewnętrznego. Jeśli pies wymaga znieczulenia do innego zabiegu, wykonujemy kardiologiczną kwalifikację do operacji: echo i ciśnienie na miejscu, a znieczulenie prowadzimy wziewnie, z kardiomonitorem i aktywnym ogrzewaniem.

Kontrola i życie z chorobą

Najważniejsze przy niedomykalności jest regularne sprawdzanie, co dzieje się z sercem. Kontrolne echo serca pokazuje, czy wielkość przedsionka i komory zmienia się w czasie, i pozwala włączyć leczenie w odpowiednim momencie – zwykle wcześniej, niż pojawią się objawy. Częstotliwość kontroli ustala lekarz indywidualnie.

W domu możesz obserwować oddech psa w spoczynku, gdy śpi – jest to najprostszy, a bardzo czuły sygnał. Jeśli oddech staje się wyraźnie szybszy lub cięższy niż zwykle, albo pies zaczyna kaszleć po wysiłku lub w nocy, zgłoś się na wizytę. Pilnie zgłoś się, gdy pies ma duszność w spoczynku, sinawe dziąsła, omdlenie lub odmawia jedzenia. Stan nagły w godzinach pracy stabilizujemy u nas (tlen, badanie, leczenie), a gdy potrzebna jest opieka ciągła, kierujemy do ośrodka z ciągłym dyżurem.

Rokowanie zależy od stopnia niedomykalności, przyczyny i tempa zmian. Wielu psów z niewielką lub umiarkowaną niedomykalnością żyje przez lata bez ograniczeń, a przy rozpoznaniu w porę i dobrze dobranym leczeniu także zaawansowana postać pozwala zachować komfort życia. Dobrym rozwiązaniem jest spokojna codzienność: regularne, umiarkowane spacery, utrzymanie prawidłowej masy ciała i unikanie przegrzania. Kontrole zwykle łączymy z pomiarem ciśnienia tętniczego i oceną leków, które pies przyjmuje. Wszystkie wątpliwości możesz omówić na konsultacji kardiologicznej – w karcie o chorobie zastawki mitralnej znajdziesz szczegółowy opis stadiów.