Nadciśnienie tętnicze u psa i kota

Nadciśnienie tętnicze to trwale podwyższone ciśnienie krwi w tętnicach. Z czasem uszkadza tak zwane narządy docelowe – oczy, nerki, serce i mózg – bo naczynia w nich są szczególnie delikatne. Trzeba odróżnić je od chwilowego wzrostu ciśnienia ze stresu w gabinecie (tzw. efektu białego fartucha), dlatego pomiar wymaga spokojnych warunków i powtórzeń. Wiele zwierząt z nadciśnieniem wygląda przy tym zupełnie zdrowo, więc pomiar warto wykonywać profilaktycznie.

U zwierząt nadciśnienie jest zwykle wtórne, czyli jest skutkiem innej choroby. U kotów najczęściej towarzyszy chorobie nerek i nadczynności tarczycy, a u psów chorobie nerek, nadczynności kory nadnerczy (zespołowi Cushinga), cukrzycy, a rzadziej guzom nadnerczy wydzielającym hormony (guzy nadnerczy). Pierwotne nadciśnienie, bez wykrywalnej przyczyny, występuje rzadziej. Częściej dotyczy zwierząt starszych.

Nadciśnienie długo nie daje objawów, więc bywa wykrywane przypadkiem lub dopiero po uszkodzeniu narządów. Najbardziej charakterystyczne są objawy oczne: nagła ślepota, szeroko rozszerzone źrenice, krew w gałce ocznej, odwarstwienie siatkówki. Mogą też wystąpić krwawienia z nosa, drgawki, zaburzenia równowagi, dezorientacja oraz zwiększone picie i oddawanie moczu.

Nieleczone nadciśnienie przyspiesza uszkodzenie nerek, pogrubia mięsień serca – u kotów bywa to tło dla kardiomiopatii przerostowej – i może doprowadzić do trwałej ślepoty lub udaru. Dlatego celem jest wczesne wykrycie i ochrona narządów, a nie tylko obniżenie liczby na kardiomonitorze.

Diagnostyka

Rozpoznanie zaczyna się od pomiaru ciśnienia, więc dbamy o warunki: spokojne pomieszczenie, czas na oswojenie się zwierzęcia z otoczeniem i kilka powtórzeń, z których oceniamy wynik. Mierzymy nieinwazyjnie kardiomonitorem z modułem do pomiaru ciśnienia dla małych zwierząt, który sprawdza się także u kotów i małych psów. Szczegóły badania opisujemy w karcie Pomiar ciśnienia tętniczego u psa i kota. Jeden podwyższony wynik nie wystarcza – ważne, by był powtarzalny i oceniony w kontekście objawów oraz chorób.

Gdy nadciśnienie się potwierdza, szukamy przyczyny i sprawdzamy narządy docelowe. We własnym laboratorium wykonujemy badania krwi (nerki, elektrolity, cukier) i u kotów oznaczamy hormon tarczycy (T4) – wynik znamy w trakcie wizyty. Przy podejrzeniu chorób hormonalnych, na przykład nadczynności kory nadnerczy u psa, zlecamy badania hormonalne i specjalistyczne krwi; część z nich wysyłamy do laboratorium zewnętrznego i na wynik czeka się kilka dni. Nerki i nadnercza oceniamy w USG brzucha. Sprawdzamy także oczy pod kątem krwawień i odwarstwienia siatkówki oraz białko w moczu.

Echo serca z dopplerem pokazuje, czy nadciśnienie pogrubiło ścianę lewej komory i czy nie ma innej choroby serca; ogólny opis badania znajdziesz w karcie Echo serca psa i kota. Przy nierównym rytmie wykonujemy EKG. Wyniki omawiamy osobiście, a dodatkowo wysyłamy je e-mailem z opisem lekarza. Konsultuje lek. wet. Michał Sańko, kardiolog kliniki – więcej o kardiologii w Moonvet.

Leczenie

Leczenie ma dwa filary: obniżanie ciśnienia i leczenie choroby, która je podniosła. Ten drugi bywa najskuteczniejszy – gdy przyczyną są tarczyca, nadnercza lub cukrzyca, ich kontrola często uspokaja też ciśnienie. Leki obniżające ciśnienie, z kilku grup, dobieramy do gatunku, przyczyny i stanu nerek; zaczynamy od najmniejszej skutecznej dawki i zmieniamy stopniowo, sprawdzając ciśnienie. Leków nie wymieniamy z nazwy ani dawek. Szczegóły leczenia opisujemy w karcie Leczenie nadciśnienia.

W sytuacji nagłej – nagła ślepota, krew w oku, drgawki – ciśnienie trzeba obniżyć szybko, ale kontrolowanie, bo zbyt gwałtowny spadek jest szkodliwy. Stan nagły w godzinach pracy stabilizujemy u nas; gdy zwierzę potrzebuje opieki także poza naszymi godzinami, kierujemy do ośrodka, który ją zapewnia. Im szybciej rozpocznie się leczenie, tym większa szansa, że uda się zachować część widzenia i ochronić pozostałe narządy.

Leczenie jest zwykle długotrwałe i wymaga systematyczności. Nie odstawiaj leków, gdy zwierzę wygląda dobrze – ciśnienie może wtedy wrócić bez żadnych widocznych objawów. U zwierząt z chorobą nerek obniżamy ciśnienie ostrożnie i pod kontrolą badań krwi, bo ciśnienie i nerki wpływają na siebie nawzajem. Jeśli podawanie leków sprawia w domu trudność, powiedz o tym – często można zmienić postać leku lub schemat. Przy wątpliwościach służymy konsultacją kardiologiczną.

Kontrola i życie z chorobą

Rokowanie zależy od przyczyny, stopnia uszkodzenia narządów w chwili rozpoznania i tego, jak dobrze udaje się utrzymać ciśnienie pod kontrolą. Zwierzęta rozpoznane wcześnie, zanim doszło do uszkodzenia oczu i nerek, rokują zwykle znacznie lepiej niż te, które trafiają z ostrymi powikłaniami; uszkodzenia oczu bywają częściowo odwracalne, ale nie zawsze. Nie podajemy liczb, bo przebieg jest indywidualny – po badaniach porozmawiamy o tym, czego można się spodziewać u Twojego zwierzęcia.

Ciśnienie mierzymy regularnie, częściej po zmianie leczenia, a potem w odstępach ustalonych indywidualnie. Kontrole obejmują też badania krwi z oceną nerek i elektrolitów oraz oczy, a w razie potrzeby kontrolne echo serca. W domu obserwuj widzenie – czy zwierzę nie wpada na meble, czy źrenice nie są szeroko rozszerzone – oraz apetyt i picie. Podawaj leki o stałych porach i zabieraj na kontrole spokojne zwierzę: ulubiony kocyk i brak pośpiechu w drodze do gabinetu pomagają uzyskać wiarygodny pomiar.

Zgłoś się pilnie, gdy zwierzę nagle traci wzrok, ma krew w oku, drgawki, zaburzenia równowagi lub krwawienie z nosa – to stan nagły. Przewlekłe nadciśnienie może też doprowadzić do niewydolności serca u kota lub u psa, dlatego dbamy o serce równolegle z ciśnieniem. Przed zabiegiem wykonujemy kardiologiczną kwalifikację do operacji – echo serca i pomiar ciśnienia na miejscu – a znieczulenie prowadzimy wziewnie, z kardiomonitorem i aktywnym ogrzewaniem.