Diagnostyka kaszlu i duszności

Diagnostyka kaszlu i duszności to uporządkowany zestaw badań, który ma odpowiedzieć na jedno pytanie: skąd bierze się problem z oddychaniem. Duszność – czyli utrudniony, przyspieszony lub wymagający wysiłku oddech – oraz kaszel mogą pochodzić z serca, płuc, tchawicy i oskrzeli, jamy opłucnej albo z przyczyn pozapłucnych, takich jak niedokrwistość. Objawy bywają bardzo podobne, a leczenie w każdym przypadku jest inne.

U psa częstą przyczyną kaszlu jest choroba zastawki mitralnej (MMVD), w której krew cofa się do płuc, ale równie często kaszlą psy z chorobą tchawicy lub oskrzeli. U kota kaszel i szybki oddech częściej wiążą się z astmą albo z niewydolnością serca u kota – kot z chorobą serca rzadko kaszle, częściej oddycha szybko lub z otwartym pyskiem. Dlatego nie zgadujemy przyczyny, tylko ją potwierdzamy badaniami.

Podstawą są RTG klatki piersiowej, USG płuc i echo serca, uzupełnione w razie potrzeby o badania krwi i EKG. Kolejność badań dobieramy do stanu pacjenta.

Kiedy zgłosić się na diagnostykę

Na diagnostykę zapraszamy psy i koty z kaszlem, który nie mija albo nawraca, z kaszlem po wysiłku lub w nocy, z przyspieszonym oddechem w spoczynku i podczas snu, z oddechem wymagającym wysiłku mięśni brzucha, a także te, które szybciej się męczą, siadają z wyciągniętą szyją albo mają omdlenia. U kotów alarmem jest oddychanie z otwartym pyskiem – to sytuacja pilna. Sine lub blade dziąsła również oznaczają, że nie należy czekać.

Charakter kaszlu bywa wskazówką, choć nie rozstrzyga sprawy. Kaszel z powodu choroby serca u psa jest często miękki, nasila się po wysiłku lub w nocy i idzie w parze z szybszym męczeniem się, a kaszel z powodu choroby tchawicy bywa suchy, „gęsi”, wywoływany podnieceniem lub pociągnięciem za smycz. To jednak tendencje, a nie reguły – dlatego decyzję opieramy na badaniach, a nie na samym opisie objawu.

W domu warto policzyć oddechy Twojego psa lub kota, gdy śpi lub odpoczywa, i zapisać wynik – przyda się nam do oceny przebiegu choroby i skuteczności leczenia. Pomocny jest też krótki film z kaszlem lub trudnym oddechem. Zabierz dokumentację, listę leków i wcześniejsze zdjęcia RTG. Głodówka nie jest potrzebna. Jeśli oddech jest ciężki, zadzwoń przed przyjazdem, żebyśmy przygotowali stanowisko z tlenem, i staraj się nie stresować zwierzęcia. W godzinach pracy kliniki pacjenta z ciężką dusznością najpierw stabilizujemy – dajemy tlen i wykonujemy najpotrzebniejsze badanie, na przykład USG w pozycji, którą zwierzę toleruje – a szerszą diagnostykę zostawiamy na moment, gdy oddech się poprawi. Gdy stan pacjenta wymaga opieki, której nie zapewniamy w szpitalu dziennym, kierujemy go do ośrodka zewnętrznego [DO POTWIERDZENIA – ośrodek dla pacjentów wymagających opieki poza szpitalem dziennym].

Jak przebiega diagnostyka

Zaczynamy od wywiadu i osłuchiwania serca oraz płuc. Oceniamy, jak pacjent oddycha – czy trudność dotyczy wdechu, czy wydechu, czy oddech jest płytki i szybki – bo to wskazuje, gdzie szukać przyczyny. W razie potrzeby monitorujemy saturację, czyli poziom tlenu we krwi, i rytm serca kardiomonitorem, a tlen podajemy w pracowni RTG i w gabinecie.

Kolejne badania dobieramy do sytuacji. Zdjęcie RTG klatki piersiowej pokazuje wielkość serca, naczynia i tkankę płuc, tchawicę oraz płyn wokół płuc, a USG płuc szybko ujawnia płyn i zmiany obrzękowe. Echo serca z dopplerem – wykonywane ultrasonografem z sondami kardiologicznymi – ocenia zastawki, jamy serca i ciśnienie w płucach, a EKG rytm serca. Krew badamy we własnym laboratorium (badania krwi u pacjenta kardiologicznego), bo niedokrwistość czy choroby nerek także dają duszność.

Jeśli w klatce jest płyn, odprowadzamy go w ramach punkcji klatki piersiowej i badamy. Gdy obraz sugeruje zmiany w płucach nienależące do kardiologii – np. guz – pacjent trafia do naszej onkologii (guzy płuc). Jeśli przyczyna oddechowa wymaga badań, których nie wykonujemy, na przykład bronchoskopii lub tomografii, kierujemy do ośrodka zewnętrznego [DO POTWIERDZENIA – ośrodek do bronchoskopii i tomografii].

Wynik i co dalej

Wynik omawiamy z Tobą osobiście, na podstawie obrazów, które widzimy razem, a dodatkowo wysyłamy go e-mailem z opisem lekarza. Najczęściej po badaniach wiadomo, czy przyczyna jest sercowa, oddechowa, czy wynika z płynu w klatce piersiowej. Nie zawsze wszystko da się rozstrzygnąć w jeden dzień – wtedy mówimy wprost, co już wiemy, a co wymaga dalszych badań. Pacjent skierowany przez innego lekarza dostaje od nas pełną dokumentację – opisy badań i zalecenia – i w każdej chwili może wrócić do prowadzenia macierzystego. Wyniki wysyłamy też do lekarza kierującego, jeśli sobie tego życzysz.

Gdy przyczyną jest serce, dalsze postępowanie opisujemy w karcie leczenia niewydolności serca u psa i kota – choroby, które za to odpowiadają, to m.in. niewydolność serca u psa oraz obrzęk płuc. Przy przyczynie oddechowej leczenie prowadzimy zgodnie z rozpoznaniem, a przy zmianie guzowatej – w naszej onkologii. Kontrolę planujemy indywidualnie, w zależności od rozpoznania.

Do wizyty kontrolnej obserwuj oddech w spoczynku i kaszel. Skontaktuj się z nami od razu, jeśli oddech przyspieszy, pojawi się oddychanie z otwartym pyskiem, sinienie dziąseł, omdlenie lub wyraźne osłabienie. Wszystkimi tymi sprawami zajmuje się kardiologia w Moonvet, którą prowadzi lek. wet. Michał Sańko.