Obrzęk płuc u psa i kota

Obrzęk płuc to gromadzenie się płynu w pęcherzykach płucnych – maleńkich workach, w których krew pobiera tlen z powietrza – i w tkance wokół nich. Płuca wypełnione płynem nie mogą skutecznie wymieniać gazów, więc zwierzę odczuwa brak powietrza i oddycha coraz szybciej i ciężej. To stan zagrożenia życia, w którym liczy się czas.

Wyróżniamy dwie główne grupy przyczyn. Obrzęk kardiogenny, czyli sercowy, powstaje, gdy niewydolna lewa strona serca nie nadąża z przepompowywaniem krwi, a ciśnienie w naczyniach płucnych rośnie – tak bywa w zaawansowanej chorobie zastawki mitralnej (MMVD), w kardiomiopatii przerostowej kota (HCM) i w innych stanach opisanych w kartach o niewydolności serca u psa i u kota. Obrzęk niekardiogenny ma inne źródła: porażenie prądem, niedrożność górnych dróg oddechowych, napad drgawek, uraz, zachłyśnięcie, ciężkie zakażenie, a także zbyt szybkie przetaczanie płynów choremu z chorobą serca. Ma to znaczenie praktyczne, bo leczenie obu grup jest inne.

Objawy to przyspieszony, płytki lub wyraźnie wysiłkowy oddech w spoczynku, niepokój, stanie lub siedzenie z wyciągniętą szyją i łokciami odsuniętymi od klatki, kaszel, czasem z pienistą, różowawą wydzieliną, oraz sine lub szare dziąsła. Koty często nie kaszlą – siedzą w bezruchu, oddychają z otwartym pyskiem albo się chowają i to bywa jedyny sygnał. Objawy mogą narastać godzinami, ale czasem pojawiają się nagle, bez zapowiedzi.

Nieleczony obrzęk płuc szybko się pogłębia, bo niedotlenione zwierzę męczy się jeszcze bardziej. Jeśli widzisz takie objawy, zadzwoń do nas przed wyjazdem i jedź spokojnie, bez zbędnego stresowania pacjenta – każdy dodatkowy wysiłek zwiększa zużycie tlenu.

Co robimy od razu

Pacjent z dusznością trafia do nas przed jakąkolwiek diagnostyką – najpierw dostaje tlen. Podajemy go w sposób, który nie stresuje zwierzęcia, a badanie ograniczamy do niezbędnego minimum: oceniamy kolor dziąseł, osłuchujemy płuca i serce, obserwujemy oddech. Pies lub kot w ciężkiej duszności nie znosi przytrzymywania ani zmiany pozycji, dlatego nie kładziemy go na siłę i nie pobieramy krwi, dopóki nie oddycha stabilniej. Tlenoterapię prowadzimy także w pracowni RTG, żeby zdjęcie nie pogorszyło stanu pacjenta. Przez cały czas monitorujemy oddech, kolor dziąseł, tętno i saturację, a jeśli poprawa nie następuje, zmieniamy plan leczenia.

Gdy obraz wskazuje na obrzęk sercowy, podajemy w zastrzyku leki moczopędne, które szybko usuwają nadmiar płynu z płuc, a w razie potrzeby także leki poprawiające pracę serca i rozszerzające naczynia. Bardzo niespokojnym zwierzętom, zwłaszcza kotom, można podać lek uspokajający, bo stres pogarsza duszność. Jeśli oprócz obrzęku w klatce piersiowej jest płyn w jamie opłucnej, upuszczamy go pod kontrolą USG [DO POTWIERDZENIA przez Moonvet – na miejscu]; opisujemy to w karcie o płynie w jamie opłucnej związanym z niewydolnością serca.

Stan nagły w godzinach pracy kliniki stabilizujemy u nas. Jeśli pacjent wymaga opieki ciągłej lub wsparcia oddechu, którego nie zapewnimy w szpitalu dziennym, kierujemy go do ośrodka z opieką ciągłą [DO POTWIERDZENIA – ośrodek całodobowy]. Poza godzinami pracy kliniki nie ma na co czekać – jedź od razu do najbliższego ośrodka, który przyjmuje pacjentów w nagłych przypadkach.

Diagnostyka

Gdy zwierzę oddycha już stabilniej, ustalamy przyczynę. Cyfrowe RTG klatki piersiowej pokazuje typowe zacienienia w płucach i wielkość serca, a przy ciężkiej duszności wykonujemy je w tlenie i w jak najmniej obciążającym ułożeniu. USG płuc jest badaniem szybkim i pokazuje charakterystyczne artefakty, tzw. linie B, świadczące o płynie w płucach. W ramach USG FAST sprawdzamy dodatkowo, czy płyn nie zbiera się też w opłucnej, worku osierdziowym lub jamie brzusznej.

Kluczowe pytanie brzmi: czy przyczyną jest serce? Odpowiada na nie echo serca z dopplerem, w którym oceniamy wielkość lewego przedsionka, kurczliwość, zastawki i ciśnienia napełniania; wykonujemy je u pacjenta, który już oddycha stabilnie. Uzupełniamy je o EKG, bo zaburzenia rytmu mogą być zarówno przyczyną, jak i skutkiem obrzęku, oraz o pomiar ciśnienia na kardiomonitorze. Badania krwi robimy we własnym laboratorium, z wynikiem w trakcie wizyty – stan nerek i elektrolity mają znaczenie przy dawkowaniu leków moczopędnych. Pomocny może być też marker uszkodzenia serca we krwi [DO POTWIERDZENIA – NT-proBNP/troponina: własne czy wysyłkowe].

Gdy serce nie tłumaczy objawów, szukamy przyczyn niekardiogennych: pytamy o uraz, kontakt z prądem, zachłyśnięcie, drgawki i przetaczane płyny, badamy górne drogi oddechowe. Rozpoznanie obrzęku niekardiogennego często opiera się na wywiadzie, dlatego pytamy o wszystko, co poprzedzało pogorszenie oddechu. Wyniki omawiamy osobiście, a dodatkowo wysyłamy je e-mailem z opisem.

Dalsze leczenie

Po opanowaniu ostrej duszności leczymy przyczynę. W obrzęku sercowym oznacza to ustawienie długotrwałego leczenia niewydolności serca: doustnych leków moczopędnych, leków poprawiających pracę serca i – zależnie od choroby – leków zmniejszających obciążenie serca. Dobór i schemat ustala lek. wet. Michał Sańko po ocenie echa; nie podajemy tu nazw ani dawek, bo są zawsze indywidualne. Obrzęk niekardiogenny leczymy przyczynowo i wspomagająco, tlenem i kontrolą płynów; jego rokowanie zależy od przyczyny i od tego, jak szybko udało się ją usunąć.

Pacjent, którego stan się ustabilizował, wraca do domu tego samego dnia albo zostaje pod obserwacją w godzinach pracy kliniki i następnego ranka przychodzi na kontrolę. Obrzęk płuc w przebiegu choroby serca oznacza zwykle jej zaawansowanie i może się powtórzyć, ale wielu pacjentów po ustabilizowaniu odzyskuje dobry komfort życia – rokowanie zależy od choroby serca i od tego, jak dobrze odpowiada na leczenie. Do oceny efektu służy kontrolne echo serca.

W domu warto policzyć oddechy śpiącego zwierzęcia i notować wynik – narastające tempo to sygnał, że płyn wraca [DO POTWIERDZENIA – próg liczby oddechów na minutę]. Leki podawaj regularnie, unikaj stresu i upałów, a przy każdym nawrocie duszności nie czekaj do następnego dnia.