Kardiomiopatia arytmogenna prawej komory (ARVC)

Kardiomiopatia arytmogenna prawej komory (ARVC, z ang. arrhythmogenic right ventricular cardiomyopathy) to choroba mięśnia serca, w której zdrowa tkanka jest stopniowo zastępowana tkanką włóknistą i tłuszczową. Uszkodzony mięsień gorzej przewodzi impulsy elektryczne, dlatego serce zaczyna „gubić rytm” – pojawiają się przedwczesne pobudzenia i groźniejsze arytmie komorowe. U psów choroba dotyczy głównie prawej komory, ale może obejmować również lewą.

Najczęściej opisujemy ją u bokserów, w tej rasie choroba jest dziedziczna, a znane są mutacje genetyczne, które ją sprzyjają; rzadziej występuje u buldogów angielskich i innych ras. Różnice w przebiegu są duże, dlatego wyróżnia się trzy postaci: bezobjawową, w której w badaniu widać jedynie arytmie, postać z omdleniami i osłabieniem oraz postać z osłabioną pracą serca. Dla opiekuna oznacza to, że pies z ARVC długo może wyglądać zdrowo, a pierwszym sygnałem bywa omdlenie.

Do typowych objawów należą nagłe osłabienie, omdlenia (zwłaszcza po wysiłku lub w chwili silnego pobudzenia), szybsze męczenie się i „kołatanie” serca zauważalne przy dotyku klatki piersiowej. Część psów nie ma żadnych objawów, a arytmię odkrywamy podczas rutynowego badania serca – dlatego u bokserów badania przesiewowe mają szczególne znaczenie.

Groźne zaburzenia rytmu mogą prowadzić do nagłego zgonu, a u części psów choroba z czasem osłabia mięsień serca i kończy się niewydolnością serca. Więcej o rodzajach arytmii piszemy w karcie Zaburzenia rytmu serca – arytmia.

Diagnostyka

Rozpoznanie opieramy na zapisie pracy serca i jego obrazie. Zaczynamy od konsultacji kardiologicznej: wywiadu (omdlenia, osłabienie, choroby u rodziców i rodzeństwa) oraz osłuchiwania. Podstawowym badaniem jest EKG, które rejestruje rytm serca i pokazuje przedwczesne pobudzenia komorowe. Krótki zapis w gabinecie może jednak pominąć arytmię, bo pojawia się ona okresowo.

Dlatego w ARVC szczególną wartość ma zapis całodzienny (Holter), który pozwala policzyć liczbę i ocenić rodzaj arytmii w ciągu dnia. Obraz serca oceniamy w echo serca z dopplerem na miejscu: mierzymy wielkość jam serca, ich kurczliwość i sprawdzamy, czy nie ma zmian, które mogłyby tłumaczyć arytmię. Podstawowe informacje o badaniu znajdziesz w karcie Echo serca psa i kota. U wielu psów z ARVC echo jest prawidłowe – wtedy o rozpoznaniu decyduje EKG.

Uzupełniamy je pomiarem ciśnienia tętniczego na kardiomonitorze z modułem dla małych zwierząt oraz badaniami krwi we własnym laboratorium, aby wykluczyć pozasercowe przyczyny arytmii, np. zaburzenia elektrolitów lub choroby śledziony. U ras predysponowanych możliwe jest także badanie genetyczne, ale wykonuje się je w laboratoriach zewnętrznych. Sam wynik genetyczny nie zastępuje badania kardiologicznego, bo nie określa nasilenia arytmii. Wyniki wszystkich badań omawiamy z Tobą osobiście i przesyłamy e-mailem z opisem lekarza, co ułatwia późniejsze porównywanie zapisów.

Leczenie

ARVC jest chorobą przewlekłą i nie da się jej wyleczyć – celem leczenia jest ograniczenie arytmii, zmniejszenie ryzyka omdleń i zachowanie komfortu życia. Kwalifikacja do leczenia zależy od objawów oraz od nasilenia zaburzeń rytmu w zapisach. Psy z częstymi lub złożonymi arytmiami, a także z omdleniami, zwykle otrzymują leki antyarytmiczne; przy łagodnych arytmiach i braku objawów decyzję podejmujemy po analizie zapisu i porozumieniu z opiekunem. Dobór leku i jego dawki są indywidualne, dlatego nie podajemy ich na stronie.

Jeśli oprócz arytmii serce jest osłabione, dołączamy leczenie takie jak przy niewydolności serca – szczegóły znajdziesz w karcie Leczenie niewydolności serca u psa i kota. Ważnym elementem jest styl życia: unikamy skrajnego wysiłku i silnego pobudzenia, bo sprzyjają arytmii. Współistniejące choroby, jak nadciśnienie tętnicze, leczymy równolegle. Lek. wet. Michał Sańko omawia z opiekunem także sytuacje, w których zachodzi potrzeba pilnej wizyty, i ustala plan postępowania na wypadek omdlenia. Jeśli opiekun nie chce lub nie może rozpocząć leczenia, nadal można prowadzić samą obserwację i kontrolę rytmu – decyzję zawsze podejmujemy razem, po omówieniu ryzyka.

W nagłej sytuacji, np. po omdleniu, w godzinach pracy kliniki wykonujemy badanie i stabilizujemy pacjenta; gdy konieczna jest opieka ciągła, kierujemy do ośrodka z ciągłym dyżurem. Przed zabiegami wymagającymi znieczulenia stosujemy kardiologiczną kwalifikację do operacji, czyli echo i pomiar ciśnienia, oraz znieczulenie wziewne z kardiomonitorem i aktywnym ogrzewaniem – u psa z arytmią jest to szczególnie ważne.

Kontrola i życie z chorobą

ARVC wymaga stałej kontroli, bo zapis rytmu może się zmieniać w czasie. Powtarzamy EKG (a przy podejrzeniu narastania arytmii – zapis całodzienny) i kontrolne echo serca, aby ocenić skuteczność leczenia i wielkość serca. Częstotliwość kontroli ustala kardiolog indywidualnie. U psów przyjmujących leki antyarytmiczne uzupełniamy kontrole o badania krwi, a zapis rytmu porównujemy z poprzednimi, aby ocenić, czy leczenie przynosi efekt.

W codzienności ważna jest równowaga: pies powinien się ruszać, ale bez skrajnego wysiłku, dużego stresu i zabaw doprowadzających do wyczerpania. Wszelkie omdlenia, nagłe „zawieszenia się”, upadki lub epizody bardzo szybkiego bicia serca powinny być powodem kontaktu z nami tego samego dnia. Pomaga zapis wideo epizodu wykonany telefonem – lekarz widzi wtedy, co się działo.

Rokowanie jest bardzo zróżnicowane: u części psów choroba przez lata nie daje objawów lub daje je rzadko, u innych arytmie są nasilone, a serce z czasem słabnie. Nie da się go przewidzieć w pojedynczym badaniu, dlatego opieramy się na wielokrotnych kontrolach. Jeśli hodujesz bokserów, badania serca warto wykonywać u psów przeznaczonych do rozrodu, a kardiolog pomoże ustalić, kiedy i jak często. Ogólny opis naszej pracy znajdziesz na stronie kardiologii.