Tamponada serca

Tamponada serca to powikłanie płynu (lub krwi) w worku osierdziowym, czyli błonie otaczającej serce. Osierdzie jest mało rozciągliwe, więc gdy płynu przybywa, rośnie w nim ciśnienie i zaczyna ściskać serce, zwłaszcza cienkościenną prawą stronę. Serce nie może się napełniać krwią, spada ilość krwi wyrzucanej do organizmu i obniża się ciśnienie tętnicze. O groźbie decyduje nie tyle ilość płynu, ile szybkość jego narastania i ciśnienie w worku.

Przyczyny są te same, które opisujemy w karcie o płynie w worku osierdziowym. Do najszybszych i najgroźniejszych zapaści prowadzi krwawienie do worka osierdziowego, np. z guza (m.in. naczyniakomięsaka), po pęknięciu przedsionka, urazie lub przy zaburzeniach krzepnięcia. Płyn narastający powoli bywa długo dobrze tolerowany, po czym stan nagle się pogarsza.

Objawy to nagłe osłabienie, zapaść, omdlenie, blade lub szare dziąsła, szybki i słaby puls, zimne łapy oraz szybki oddech. W postaci narastającej powoli pies szybko się męczy, gorzej je, a jego brzuch może się powiększać – patrz karta o wodobrzuszu pochodzenia sercowego. Nie każdy pies z płynem w osierdziu ma tamponadę, dlatego kluczowe jest, by ocenić serce w badaniu.

Bez pilnej pomocy tamponada może doprowadzić do wstrząsu, więc to sytuacja, w której liczy się czas. Po upuszczeniu płynu stan pacjenta często poprawia się wyraźnie i szybko, a dalsze losy zależą od przyczyny.

Co robimy od razu

Pacjenta z podejrzeniem tamponady przyjmujemy natychmiast. Podajemy tlen, ograniczamy stres i podłączamy go do kardiomonitora z modułem do pomiaru ciśnienia dla małych zwierząt: obserwujemy EKG, ciśnienie tętnicze i saturację. Szybkie USG FAST pokazuje płyn wokół serca w kilka chwil, a ultrasonograf z sondami kardiologicznymi pozwala ocenić, czy serce jest już uciskane. Ocena stanu pacjenta – kolor dziąseł, tętno, oddech – decyduje o tym, jak szybko przechodzimy do zabiegu: u pacjenta w ciężkim stanie punkcja ma pierwszeństwo przed pozostałymi badaniami.

Leczeniem z wyboru jest punkcja worka osierdziowego pod kontrolą USG [DO POTWIERDZENIA przez Moonvet – na miejscu]. Odprowadzenie nawet części płynu zmniejsza ciśnienie w worku i przywraca napełnianie serca. W trakcie zabiegu stale obserwujemy rytm serca, bo dotyk igły lub cewnika może wywołać przejściowe zaburzenia rytmu. W tamponadzie nie stosujemy leków moczopędnych, które mogłyby jeszcze pogorszyć napełnianie serca – to jedna z różnic wobec niewydolności serca. Z upuszczeniem płynu nie czekamy na wyniki badań przyczyny – najpierw ratujemy pacjenta, a przyczynę ustalamy potem. Pobrany płyn przekazujemy do badania, a kontrolnym USG po zabiegu sprawdzamy, czy serce znów się napełnia i czy płyn nie zbiera się ponownie.

Od opiekuna prosimy tylko o krótką informację o objawach i czasie ich wystąpienia – wywiad nie może opóźniać pomocy. Stan nagły w godzinach pracy kliniki stabilizujemy u nas. Gdy pacjent wymaga opieki ciągłej lub zabiegu, którego nie wykonujemy, kierujemy go do ośrodka z opieką ciągłą [DO POTWIERDZENIA – ośrodek całodobowy]. Poza godzinami pracy kliniki jedź do najbliższego ośrodka, który przyjmuje pacjentów w nagłych przypadkach.

Diagnostyka

Rozpoznanie opiera się na echu serca z dopplerem. Tamponadę potwierdza zapadanie się prawego przedsionka lub prawej komory w rozkurczu, czyli wtedy, gdy serce powinno się napełniać, oraz poszerzenie żyły głównej. Doppler pokazuje ponadto zmiany przepływu krwi przez zastawki w rytmie oddechu, co pomaga odróżnić tamponadę od innych przyczyn osłabienia. Po upuszczeniu płynu badanie powtarzamy: uwolnione serce jest dobrze widoczne i można zobaczyć guz lub inną zmianę. Ogólną wiedzę o badaniu zawiera karta o echu serca.

W EKG typowe są niski woltaż i naprzemienna wysokość zespołów, a na RTG klatki piersiowej sylwetka serca jest zwykle kulista i powiększona. Pomiar ciśnienia tętniczego pokazuje, jak mocno zaburzone jest krążenie. Badania krwi wykonujemy we własnym laboratorium, z wynikiem w trakcie wizyty; przy podejrzeniu zaburzeń krzepnięcia badanie układu krzepnięcia wysyłamy do laboratorium zewnętrznego.

Pobrany płyn oceniamy na miejscu, a cytologię wykonuje lek. wet. Monika Morawska; w razie potrzeby próbka trafia do laboratorium zewnętrznego. Sam wygląd płynu, np. krwisty, nie przesądza o jego przyczynie. Cytologia nie zawsze pozwala odróżnić płyn związany z nowotworem od płynu przy chorobie łagodnej, więc wynik interpretujemy razem z echem. Wyniki omawiamy osobiście, a dodatkowo wysyłamy je e-mailem z opisem.

Dalsze leczenie

Po upuszczeniu płynu pacjent zostaje pod obserwacją w godzinach pracy kliniki, w razie potrzeby następnego ranka przychodzi na kontrolę. Leczymy przyczynę: przy chorobie serca – zgodnie z zasadami z karty o leczeniu niewydolności serca, przy zaburzeniach krzepnięcia i zakażeniu – ich własnym leczeniem, a przy podejrzeniu guza serca (patrz guzy serca) pacjent trafia do naszej onkologii na konsultację onkologiczną, gdzie razem z Tobą rozważamy, jakie leczenie ma sens w Waszej sytuacji. Wybór dalszego postępowania zawsze omawiamy po poznaniu przyczyny, z uwzględnieniem stanu pacjenta.

Płyn może wrócić, zwłaszcza gdy przyczyna nie została usunięta. Wtedy powtarzamy upuszczenie, a przy nawracających wysiękach rozważa się zabieg chirurgiczny, polegający na usunięciu części worka osierdziowego (perikardiektomię), który kierujemy do ośrodka zewnętrznego [DO POTWIERDZENIA – ośrodek i zakres zabiegu]. Planujemy także kontrolne echo serca, żeby wcześnie zauważyć ponowne gromadzenie się płynu.

Rokowanie jest tu dwuetapowe: doraźnie stan zwykle wyraźnie się poprawia po odprowadzeniu płynu, ale długoterminowo zależy od przyczyny, od której zależy również, czy płyn wróci. W domu obserwuj apetyt, oddech, kolor dziąseł i aktywność psa; nagła apatia, blade dziąsła, omdlenie lub szybki oddech to powód do natychmiastowego kontaktu z nami.