Leczenie przewlekłego zapalenia jamy ustnej u kota

Przewlekłe zapalenie jamy ustnej u kota, w skrócie FCGS, to choroba, w której układ odpornościowy kota reaguje nadmiernie na płytkę bakteryjną na zębach. Efektem jest rozległe, bolesne zapalenie dziąseł i błony śluzowej – także w głębi jamy ustnej, na łukach podniebienno-językowych – które nie ustępuje po zwykłym oczyszczeniu zębów. Kot boli przy jedzeniu, ślini się, chudnie i przestaje dbać o sierść. Leki przeciwzapalne przynoszą ulgę, ale tylko na jakiś czas, a z każdym kolejnym nawrotem działają słabiej.

Skoro przyczyną reakcji jest płytka na zębach, najskuteczniejszym sposobem jej usunięcia jest usunięcie samych zębów. Dlatego podstawą leczenia FCGS są ekstrakcje: częściowe, obejmujące zęby policzkowe, albo pełne, obejmujące wszystkie zęby – zakres ustalamy na podstawie RTG wewnątrzustnego całej jamy ustnej i rozległości zmian. Kluczowa jest kompletność: w kości nie może zostać żaden fragment korzenia, bo podtrzymuje zapalenie, więc każdy obszar sprawdzamy zdjęciem po ekstrakcji. Leczenie farmakologiczne stosujemy jako wspomagające, przed zabiegiem i po nim.

Leczenie prowadzi na miejscu lek. wet. Amanda Klocek, w znieczuleniu wziewnym, a kot po wybudzeniu wraca do domu tego samego dnia ze szpitala dziennego. Rokowanie jest zróżnicowane i omawiamy je z Tobą uczciwie – bez obiecywania wyleczenia, ale z jasnym planem, co robimy, jeśli poprawa jest niepełna.

Kwalifikacja

Do leczenia kwalifikujemy koty, u których na konsultacji stomatologicznej stwierdzamy obraz typowy dla FCGS: żywoczerwone, obrzęknięte, często owrzodziałe dziąsła oraz zapalenie błony śluzowej sięgające poza dziąsła – na łuki podniebienno-językowe w głębi jamy ustnej, policzki, czasem język. To właśnie zajęcie tkanek poza samym dziąsłem odróżnia FCGS od zwykłego zapalenia dziąseł czy zapalenia błony śluzowej o innej przyczynie. Kot zwykle trafia do nas z bólem przy jedzeniu, ślinotokiem, nieprzyjemnym zapachem z pyska, zaniedbaną sierścią, bo boli go mycie, i chudnięciem. Badanie jamy ustnej u takiego kota jest bolesne, dlatego na wizycie oglądamy tylko tyle, ile pacjent pozwala, a pełną ocenę odkładamy do znieczulenia.

Przed zabiegiem wykonujemy badania krwi w naszym laboratorium, z wynikiem w trakcie wizyty, bo koty z FCGS są często odwodnione, wychudzone i mogą mieć choroby współistniejące. Rozmawiamy też o badaniach w kierunku wirusów, które osłabiają odporność i mogą wpływać na przebieg choroby [DO POTWIERDZENIA]. U starszych kotów i ras predysponowanych wykonujemy kwalifikację kardiologiczną z echem serca i pomiarem ciśnienia na miejscu. Na tym etapie omawiamy z Tobą uczciwie, na czym polega leczenie: podstawą są ekstrakcje, a nie leki, i choć dla opiekuna brzmi to radykalnie, jest to jedyna metoda, która daje szansę na trwałą poprawę. Jeśli kot bardzo cierpi i nie je, przed zabiegiem włączamy leczenie przeciwbólowe i przeciwzapalne, żeby przygotować go do znieczulenia w lepszym stanie. Jeśli w trakcie badania widzimy zmianę niesymetryczną, guzowatą albo owrzodzenie w jednym miejscu, różnicujemy ją z rakiem płaskonabłonkowym i pobieramy wycinek do histopatologii.

Zabieg

Leczenie odbywa się w znieczuleniu wziewnym, z kardiomonitorem i aktywnym ogrzewaniem, co u wychudzonych kotów ma szczególne znaczenie. Ból kontrolujemy blokadami nerwów szczęki i żuchwy [DO POTWIERDZENIA], bo ekstrakcje u kota z FCGS obejmują wiele zębów i bez znieczulenia miejscowego wybudzanie byłoby trudne. Zaczynamy od pełnej oceny stomatologicznej i RTG wewnątrzustnego całej jamy ustnej. Zdjęcia są tu kluczowe z dwóch powodów: po pierwsze u kotów z FCGS bardzo często współistnieje resorpcja zębów, której nie widać gołym okiem, po drugie musimy wiedzieć, czy w kości nie ma już pozostawionych fragmentów korzeni po wcześniejszych zabiegach – każdy taki fragment podtrzymuje zapalenie.

Zakres ekstrakcji ustalamy na podstawie zdjęć i rozległości zmian. Ekstrakcja częściowa oznacza usunięcie wszystkich zębów policzkowych, czyli przedtrzonowych i trzonowych, z pozostawieniem kłów i siekaczy – wybieramy ją, gdy zapalenie omija przednią część jamy ustnej, a kły i siekacze są zdrowe na RTG. Ekstrakcja pełna, obejmująca wszystkie zęby, jest wskazana, gdy zapalenie otacza również kły i siekacze albo gdy stwierdzamy przy nich resorpcję. Technikę opisujemy w karcie ekstrakcje zębów stałych: odchylamy płat dziąsłowy, usuwamy cienką warstwę kości, dzielimy zęby wielokorzeniowe i wyjmujemy każdy korzeń osobno, a ostre brzegi zębodołów wygładzamy. Po ekstrakcjach wykonujemy kontrolne RTG każdego obszaru i dopiero gdy potwierdza, że w kości nie został żaden fragment korzenia, zamykamy zębodoły płatami dziąsłowymi z użyciem nici wchłanialnych. Ta staranność jest w FCGS ważniejsza niż gdziekolwiek indziej, bo pozostawiona resztka korzenia jest najczęstszą przyczyną braku poprawy po zabiegu. Ze względu na zakres zabieg trwa dłużej niż zwykła ekstrakcja, a pacjent po wybudzeniu zostaje na obserwacji w szpitalu dziennym, dostaje płyny i leki przeciwbólowe, i tego samego dnia wraca do domu.

Po zabiegu i kontrola

Pierwsze dni po zabiegu są najtrudniejsze i wymagają cierpliwości. Kot dostaje leki przeciwbólowe na dłuższy okres niż po pojedynczej ekstrakcji oraz jedzenie miękkie – mokra karma, pasztet, w razie potrzeby dodatkowo rozdrobniony i lekko ogrzany, bo zapach zachęca do jedzenia. Kot bez zębów je bez problemu, a większość pacjentów po zagojeniu dziąseł wraca nawet do suchej karmy, którą połyka w całości. Kontaktu z nami wymaga całkowita odmowa jedzenia dłużej niż dzień lub dwa, utrzymujące się krwawienie lub narastający obrzęk. Na pierwszej kontroli sprawdzamy gojenie zębodołów i ogólny stan kota, a dokumentację ze zdjęciami RTG przed i po zabiegu przesyłamy Ci e-mailem.

Poprawa po ekstrakcjach nie następuje z dnia na dzień: zapalenie błony śluzowej cofa się stopniowo, przez tygodnie, a czasem miesiące, w miarę jak organizm przestaje reagować na płytkę bakteryjną, której po usunięciu zębów nie ma na czym się gromadzić. W tym okresie prowadzimy leczenie wspomagające – leki przeciwzapalne i przeciwbólowe dobierane do stanu kota, bez podawania ich na stałe, jeśli nie ma takiej potrzeby. Nie używamy nazw preparatów na stronie, bo schemat ustalamy indywidualnie. Rokowanie jest zróżnicowane: część kotów po ekstrakcjach wraca do pełnego zdrowia i nie wymaga żadnych leków, u części zapalenie utrzymuje się w łagodniejszej postaci i wymaga okresowego leczenia farmakologicznego, a u nielicznych odpowiedź na leczenie jest słaba. Nie potrafimy tego przewidzieć przed zabiegiem, ale wiemy, że kompletność ekstrakcji – potwierdzona zdjęciami – jest tym, na co mamy największy wpływ. Kontrole planujemy w odstępach zależnych od odpowiedzi na leczenie; przy każdej oceniamy błonę śluzową, wagę i apetyt. U kota, który nie poprawia się mimo prawidłowo wykonanych ekstrakcji, powtarzamy RTG, żeby wykluczyć pozostawione fragmenty korzeni, i omawiamy dalsze możliwości leczenia farmakologicznego. Więcej o samej chorobie i życiu z nią przeczytasz w karcie przewlekłe zapalenie jamy ustnej u kota.