Przetrwałe zęby mleczne

Szczenięta i kocięta rodzą się bez zębów, a ich pierwsze, mleczne uzębienie jest z czasem zastępowane przez zęby stałe. W prawidłowym przebiegu korzeń zęba mlecznego jest stopniowo rozpuszczany przez rosnący pod nim ząb stały, korona się rozchwiewa i wypada, a ząb stały wyrzyna się dokładnie w tym samym miejscu. Przetrwały ząb mleczny to taki, który nie wypadł, mimo że ząb stały już wyrósł obok niego. Obowiązuje prosta zasada: dwa zęby w jednym miejscu to o jeden za dużo – ząb mleczny nie powinien pozostać w jamie ustnej, gdy widać już koronę stałego.

Najczęściej dotyczy to kłów, rzadziej siekaczy i przedtrzonowców. Problem występuje przede wszystkim u psów ras małych i miniaturowych – między innymi yorków, chihuahua, maltańczyków, pomeranianów i pudli toy – ale zdarza się u każdej rasy, a także u kotów. Przyczyną jest zwykle nieprawidłowa pozycja zawiązka zęba stałego, który wyrzyna się obok mlecznego, zamiast pod nim, więc nie ma czego rozpuścić; skłonność bywa dziedziczna.

Opiekunowie zauważają najczęściej „podwójne kły” – dwa zęby rosnące obok siebie, z których stały jest większy, a mleczny cieńszy i bardziej spiczasty. Sam ząb mleczny nie boli, ale szkodzi na dwa sposoby. Po pierwsze, zmusza ząb stały do wyrzynania się w złym miejscu: dolne kły stałe wychylają się do wewnątrz i ranią podniebienie, a górne – do przodu, co utrwala się jako wada zgryzu, z czasem podobna do tych opisanych w karcie nieprawidłowe wyrzynanie zębów. Po drugie, między stłoczonymi zębami zbiera się jedzenie i płytka, co szybko prowadzi do zapalenia dziąseł, kamienia nazębnego i wczesnej choroby przyzębia – zęby stałe tracą przez to oparcie w kości już u młodego psa.

Im dłużej ząb mleczny pozostaje na miejscu, tym trudniej cofnąć skutki. Dlatego wymianę zębów warto skontrolować na konsultacji stomatologicznej, a nie czekać, aż mleczak sam wypadnie.

Diagnostyka

Rozpoznanie jest zwykle proste i stawiamy je podczas badania jamy ustnej na konsultacji – często przy okazji szczepienia, kwalifikacji do kastracji lub wizyty kontrolnej młodego psa. Liczymy zęby, sprawdzamy, które mleczne pozostały mimo wyrzniętych stałych, i oceniamy, czy zęby stałe ustawiają się prawidłowo: czy dolne kły nie kalecząc podniebienia, czy siekacze nie są stłoczone, czy zgryz się domyka. Oglądamy też dziąsła między stłoczonymi zębami, bo tam zapalenie pojawia się najwcześniej. Pytamy o rasę, wiek i to, jak przebiegała wymiana zębów u rodzeństwa lub rodziców, jeśli to wiadomo.

Ważnym elementem jest ocena wieku. U młodego szczeniaka, u którego ząb stały dopiero się wyrzyna, a mleczny już się rusza, czasem wystarczy krótka obserwacja. Jeśli jednak korona zęba stałego jest już wyraźnie widoczna, a mleczny tkwi mocno, nie czekamy – każdy tydzień stłoczenia to ryzyko, że kieł stały utrwali się w złej pozycji. Jeśli natomiast w jamie ustnej brakuje zęba, który powinien się już wyrznąć, rozważamy nieprawidłowe wyrzynanie i ząb zatrzymany, co wymaga innego postępowania.

Przed zabiegiem zawsze wykonujemy RTG wewnątrzustne w znieczuleniu. Zdjęcie pokazuje, jak długi i jak położony jest korzeń zęba mlecznego – u kłów bywa on zaskakująco długi i cienki – oraz gdzie dokładnie leży korzeń zęba stałego, którego nie wolno uszkodzić przy ekstrakcji. Widzimy też, czy korzeń mleczny zaczął się już rozpuszczać, czy jest cały. Przed znieczuleniem pobieramy krew do badań w naszym laboratorium, a u ras z wrodzoną skłonnością do wad serca wykonujemy w razie potrzeby kardiologiczną kwalifikację na miejscu.

Leczenie

Jedynym leczeniem przetrwałego zęba mlecznego jest jego usunięcie. Opisujemy to szczegółowo w karcie usługi usuwanie zębów mlecznych. Zabieg wykonujemy w znieczuleniu ogólnym – pozornie mały ząb ma długi, kruchy korzeń, który przy próbie „wyrwania” u przytomnego zwierzęcia łamie się i zostaje w kości, a sąsiedni ząb stały łatwo uszkodzić. Dlatego usuwamy go delikatnie, po odchyleniu dziąsła i uwolnieniu korzenia na całej długości, a po zabiegu wykonujemy kontrolne RTG, żeby potwierdzić, że korzeń wyszedł w całości. Pozostawiony fragment korzenia mlecznego może utrzymywać stan zapalny i blokować prawidłowe ustawienie zęba stałego.

Najlepszym momentem jest połączenie ekstrakcji z kastracją lub sterylizacją – jedno znieczulenie, jedna wizyta, mniej stresu dla młodego pacjenta. Jeśli kastracja nie jest planowana, nie czekamy na nią: ząb mleczny usuwamy w osobnym, krótkim zabiegu, bo czas ma tu znaczenie. Znieczulenie prowadzimy wziewnie, z kardiomonitorem i aktywnym ogrzewaniem, co u kilkukilogramowych szczeniąt jest szczególnie ważne, a przed ekstrakcją stosujemy blokady miejscowe. Jesteśmy szpitalem dziennym – pies lub kot po wybudzeniu i obserwacji wraca do domu tego samego dnia.

Po usunięciu zęba mlecznego ząb stały, jeśli jest jeszcze w trakcie wyrzynania, ma szansę samodzielnie przesunąć się w prawidłowe miejsce. Jeśli jednak wada zgryzu już się utrwaliła – kieł dolny rani podniebienie albo zęby są tak stłoczone, że nie da się ich utrzymać w czystości – omawiamy dalsze kroki. Nie prowadzimy leczenia ortodontycznego; w takich sytuacjach proponujemy ekstrakcję zęba stałego, który powoduje uraz, albo kierujemy do ośrodka zajmującego się ortodoncją weterynaryjną, z pełną dokumentacją i zdjęciami RTG.

Rokowania i profilaktyka

Rokowanie po usunięciu przetrwałego zęba mlecznego jest bardzo dobre – rana goi się w kilka dni, a szczeniak czy kociak zwykle nie odczuwa zabiegu w ogóle. Ząb stały usunięty w porę z sąsiedztwa mleczaka ma szansę ustawić się prawidłowo, a dziąsła wokół niego pozostają zdrowe. Gorzej rokują sytuacje, w których ząb mleczny pozostawał na miejscu miesiącami: wada zgryzu może już nie cofnąć się sama, a wczesne zapalenie przyzębia wokół stłoczonych zębów pozostawia ślad w kości.

Po zabiegu umawiamy wizytę kontrolną, na której sprawdzamy gojenie i obserwujemy, jak ustawia się ząb stały. Zdjęcia RTG i opis zabiegu wysyłamy Ci e-mailem. Jeśli po kilku tygodniach ząb stały nadal stoi w złym miejscu, omawiamy, czy jest to tylko wada kosmetyczna, którą można zostawić, czy problem powodujący uraz i wymagający dalszego leczenia.

Najlepszą profilaktyką jest kontrola wymiany zębów u młodego psa i kota – warto zajrzeć do pyska i policzyć zęby, a wszelkie „podwójne” zęby pokazać na wizycie. To także dobry moment, żeby zacząć szczotkowanie zębów, które jest złotym standardem higieny i u ras małych opłaca się przez całe życie. Regularne kontrole stomatologiczne pozwalają wychwycić także inne problemy młodego wieku, na przykład nieprawidłowe wyrzynanie, zanim staną się przyczyną bólu. Psa lub kota z przetrwałymi zębami mlecznymi nie zalecamy używać do hodowli, bo skłonność ta bywa dziedziczna.