Nieprawidłowe wyrzynanie zębów

Wyrzynanie zębów to proces, w którym ząb przebija się przez kość i dziąsło i ustawia się w łuku zębowym. U psa i kota zdarza się, że przebiega on nieprawidłowo na kilka sposobów. Ząb może wyrzynać się z opóźnieniem, może pozostać zatrzymany w kości, czyli nigdy nie wyjść ponad dziąsło, albo wyrznąć się w złym miejscu lub pod złym kątem i w efekcie tworzyć wadę zgryzu. Do tej grupy należy również sytuacja, gdy przetrwały ząb mleczny spycha ząb stały poza jego miejsce.

Przyczyny są różne: zbyt mało miejsca w krótkiej szczęce ras brachycefalicznych, czyli krótkoczaszkowych, takich jak buldogi, mopsy, boksery czy koty perskie, gęste, grube dziąsło blokujące ząb, nieprawidłowe ułożenie zawiązka, uraz szczęki w młodym wieku lub skłonność dziedziczna. Zęby zatrzymane najczęściej dotyczą pierwszych przedtrzonowców i kłów, a wady zgryzu – kłów i siekaczy. Najczęstsze wady to tyłozgryz, w którym żuchwa jest za krótka, a dolne kły trafiają w podniebienie, przodozgryz, w którym żuchwa jest dłuższa od szczęki, oraz kły dolne ustawione językowo, czyli wychylone do wewnątrz, które przy każdym zamknięciu pyska wbijają się w podniebienie. U ras brachycefalicznych krótki pysk sam w sobie oznacza stłoczenie i obrócenie zębów.

Objawy zależą od rodzaju nieprawidłowości. Zatrzymany ząb przez długi czas nie daje żadnych objawów – opiekun zauważa tylko, że w łuku brakuje zęba. Problem w tym, że wokół korony zęba zatrzymanego może z czasem rozwinąć się torbiel zębopochodna: wypełniona płynem przestrzeń, która rozrasta się w kości, niszczy ją, uciska sąsiednie korzenie i bywa widoczna jako miękki, niebolesny obrzęk dziąsła. Kły raniące podniebienie powodują natomiast ból, ślinienie, ranki i wgłębienia w podniebieniu, a przy zaawansowanych zmianach nawet przetokę ustno-nosową. Stłoczone i obrócone zęby gromadzą płytkę i szybciej prowadzą do zapalenia dziąseł i choroby przyzębia.

Brak zęba, obrzęk dziąsła bez zęba albo kieł, który rani podniebienie, to powód, żeby umówić konsultację stomatologiczną – im wcześniej, tym więcej możliwości.

Diagnostyka

Na konsultacji wykonujemy badanie jamy ustnej: liczymy zęby, porównujemy uzębienie z wiekiem pacjenta, oceniamy zgryz przy zamkniętym pysku i szukamy śladów urazu na podniebieniu, wargach i dziąsłach. Sprawdzamy, czy zęby, które powinny być już wyrznięte, są obecne, czy w ich miejscu dziąsło jest uwypuklone lub miękkie i czy zęby mleczne nie pozostały obok stałych. U szczeniaka w trakcie wymiany zębów nie każda nieprawidłowość wymaga natychmiastowego działania, ale zawsze wymaga planu kontroli.

Brakujący ząb nigdy nie oznacza automatycznie, że go nie ma. Może być zatrzymany w kości, może nigdy nie powstać, a może pozostał po nim fragment po wcześniejszym złamaniu lub ekstrakcji. Rozstrzyga o tym wyłącznie stomatologiczne RTG wewnątrzustne, które wykonujemy w znieczuleniu w ramach pełnej oceny stomatologicznej. Zdjęcia całej jamy ustnej pokazują ząb zatrzymany, jego położenie względem sąsiednich korzeni oraz – co najważniejsze – czy wokół jego korony nie rozwija się torbiel zębopochodna widoczna jako ubytek kości. Przy wadach zgryzu na RTG oceniamy też korzenie kłów, które planujemy ewentualnie usunąć, i zdrowie zębów sąsiednich.

Badanie w znieczuleniu poprzedzamy badaniami krwi w naszym laboratorium, a u ras brachycefalicznych, u których znieczulenie wymaga szczególnej ostrożności ze względu na budowę dróg oddechowych, oraz u pacjentów z szmerem nad sercem wykonujemy kardiologiczną kwalifikację na miejscu. Jeśli obrzęk w kości ma nietypowy obraz albo pacjent jest dorosły, pobieramy materiał do histopatologii, żeby odróżnić torbiel od rozrostu nowotworowego. Ocenę i leczenie planujemy w jednym znieczuleniu.

Leczenie

Postępowanie zależy od rodzaju nieprawidłowości. Ząb zatrzymany, wokół którego na RTG nie ma jeszcze zmian, u bardzo młodego pacjenta czasem wystarczy odsłonić – naciąć dziąsło nad koroną i dać mu szansę na wyrznięcie, a potem skontrolować. Jeśli jednak ząb leży poziomo, jest głęboko w kości albo wokół korony widać początek torbieli, usuwamy go razem z całą wyściółką torbieli, a ubytek kości oczyszczamy. Nieusunięta wyściółka to ryzyko nawrotu, dlatego zabieg planujemy na podstawie zdjęć i kończymy kontrolnym RTG.

Przy wadach zgryzu naszym celem jest usunięcie urazu i bólu, a nie idealny wygląd. Nie prowadzimy leczenia ortodontycznego – aparatów, płytek ani przesuwania zębów. Jeśli dolny kieł rani podniebienie, w zależności od wieku i stopnia wady mamy dwie drogi: ekstrakcję zęba, który powoduje uraz, albo skierowanie do ośrodka zajmującego się ortodoncją weterynaryjną, gdzie ząb można próbować przemieścić. Omawiamy z Tobą obie opcje, a pacjentowi kierowanemu przekazujemy dokumentację i zdjęcia RTG. U szczeniąt z przetrwałymi zębami mlecznymi najpierw usuwamy zęby mleczne, bo to często wystarcza, żeby kieł stały sam znalazł drogę.

Wszystkie zabiegi wykonujemy w znieczuleniu wziewnym, z kardiomonitorem, aktywnym ogrzewaniem i blokadami miejscowymi nerwów szczęki i żuchwy. Rany po ekstrakcjach i po usunięciu torbieli zamykamy płatami dziąsłowymi na szwy wchłanialne. Pracujemy jako szpital dzienny: pies lub kot po wybudzeniu i obserwacji wraca do domu tego samego dnia z lekami przeciwbólowymi. Przy stłoczeniu zębów u ras brachycefalicznych łączymy zabieg z sanacją jamy ustnej, a zęby, których nie da się utrzymać w czystości i które już mają zniszczone przyzębie, usuwamy w tym samym znieczuleniu. Rozległych ubytków kości, złamań szczęki i innych zabiegów szczękowo-twarzowych nie wykonujemy – kierujemy do ośrodka zewnętrznego.

Rokowania i profilaktyka

Rokowanie zależy od tego, jak wcześnie problem został wykryty. Ząb zatrzymany usunięty, zanim powstała torbiel, nie pozostawia śladu, a kość goi się bez powikłań. Torbiel wykryta późno potrafi zniszczyć spory fragment żuchwy i osłabić sąsiednie zęby – wtedy po zabiegu kość musi się odbudować, a część sąsiednich zębów bywa nie do uratowania. Kły usunięte z powodu urazu podniebienia goją się dobrze, a pies czy kot bez kła je normalnie; podniebienie regeneruje się w kilka tygodni po usunięciu przyczyny.

Wada zgryzu sama w sobie – tyłozgryz czy przodozgryz bez urazu tkanek – nie wymaga leczenia i nie skraca życia. Wymaga natomiast lepszej higieny, bo stłoczone lub źle ustawione zęby gromadzą płytkę i szybciej tracą przyzębie. Szczotkowanie zębów to złoty standard i u pacjentów z wadą zgryzu opłaca się szczególnie, podobnie jak regularne kontrole stomatologiczne z okresową sanacją, gdy pojawia się kamień nazębny.

Po zabiegu umawiamy wizytę kontrolną, na której sprawdzamy gojenie, a zdjęcia RTG i opis wysyłamy Ci e-mailem. Po usunięciu torbieli zalecamy kontrolne RTG po kilku miesiącach, żeby potwierdzić, że kość się odbudowuje i nie ma nawrotu. Najlepszą profilaktyką jest jednak proste liczenie zębów u młodego psa i kota po zakończeniu wymiany – brak zęba to zawsze powód do zrobienia zdjęcia, a nie do czekania. Psów i kotów z dziedzicznymi wadami zgryzu nie zalecamy używać w hodowli.