Posiew i PCR w kierunku grzybicy u psa i kota

Posiew bakteryjny to hodowla drobnoustrojów z materiału pobranego ze skóry lub ucha, połączona z antybiogramem, czyli sprawdzeniem, które antybiotyki działają na wyhodowaną bakterię, a na które jest oporna. Wykonujemy go wtedy, gdy cytologia nie wystarcza do wyboru leczenia: przy ropnym zapaleniu skóry, które wraca po każdym antybiotyku, przy zapaleniu ucha, w którym pod mikroskopem widać pałeczki, oraz gdy leczenie prowadzone zgodnie z zasadami nie daje poprawy. Bakterie oporne na wiele antybiotyków są u psów i kotów coraz częstsze, a leczenie ich „na oko” utrwala oporność.

Posiew grzybiczy i badanie PCR służą do rozpoznania grzybicy skóry, czyli zakażenia dermatofitami. To choroba zaraźliwa – przenosi się między zwierzętami i na ludzi, częsta zwłaszcza u kotów, kociąt i zwierząt ze schronisk. Posiew polega na hodowli grzyba z włosów i łusek, a PCR wykrywa jego materiał genetyczny, dzięki czemu odpowiedź przychodzi szybciej.

Wszystkie te badania są wysyłkowe: materiał pobieramy na miejscu w trakcie konsultacji dermatologicznej, a hodowlę i PCR wykonuje współpracujące z nami laboratorium. Ich miejsce wśród innych badań opisuje karta diagnostyki chorób skóry.

Kwalifikacja

Posiew bakteryjny zlecamy z konkretnego powodu, nie rutynowo. Kwalifikują się psy i koty z nawracającą piodermią, czyli ropnym zapaleniem skóry, które ustępuje po antybiotyku i wraca po jego odstawieniu; pacjenci, u których po kilku tygodniach prawidłowo prowadzonego leczenia nie ma poprawy; pacjenci z głębokimi zmianami – czyrakami, przetokami, ranami między palcami; oraz każde zapalenie ucha, w którym cytologia wykazuje pałeczki, bo wśród nich są bakterie oporne na typowe leczenie miejscowe. Posiew rozważamy też u zwierząt leczonych wcześniej wieloma antybiotykami i u pacjentów z obniżoną odpornością.

Badania w kierunku grzybicy wykonujemy przy okrągłych, łuszczących się wyłysieniach, zwłaszcza na głowie i łapach, przy łysieniu u kociąt i młodych zwierząt, przy zmianach na pazurach, gdy w trichogramie widzimy zarodniki na włosach, a także wtedy, gdy zmiany skórne pojawiły się u domowników albo zwierzę przybyło ze schroniska lub hodowli. U kota bez objawów, ale mieszkającego z chorym zwierzęciem, badanie pozwala sprawdzić, czy jest nosicielem.

Przygotowanie: przez kilka dni przed pobraniem nie kąp zwierzęcia i nie stosuj na zmiany maści, kropli ani środków odkażających, bo zabijają lub hamują drobnoustroje i posiew wychodzi fałszywie ujemny. Jeśli pies lub kot dostaje antybiotyk, powiedz nam o tym – najlepiej pobrać materiał przed jego rozpoczęciem, a gdy leczenie już trwa, ustalimy indywidualnie, czy i na jak długo je przerwać.

Przebieg

Pobranie odbywa się w gabinecie, w trakcie wizyty, i nie wymaga sedacji. Zawsze poprzedza je cytologia – to ona mówi, czy posiew ma sens i z którego miejsca pobrać materiał, żeby wyhodować sprawcę, a nie bakterie przypadkowo obecne na skórze. Przy krostach otwieramy nietkniętą krostę jałową igłą i pobieramy treść wymazówką; przy głębokich zmianach wyciskamy wydzielinę z przetoki lub czyraka; z ucha pobieramy wymaz z głębi kanału słuchowego, osobno z każdego ucha, bo oporność bakterii może być inna po obu stronach. Wymazówkę umieszczamy w podłożu transportowym, a materiał jeszcze tego dnia trafia do laboratorium. Gdy zmiany są w uchu, posiew łączymy z wideootoskopią, a przy dużej ilości wydzieliny – z płukaniem ucha, które i tak jest potrzebne, żeby lek dotarł do skóry kanału.

Do posiewu grzybiczego i PCR zbieramy włosy i łuski z brzegu wyłysienia – wyrywamy je pęsetą wraz z cebulkami, bo to tam siedzi grzyb – oraz szczoteczkujemy sierść, zwłaszcza u zwierząt bez wyraźnych zmian, u których szukamy nosicielstwa. Materiał trafia do laboratorium w jałowym pojemniku. Laboratorium hoduje bakterie i sprawdza ich wrażliwość na antybiotyki; wynik posiewu bakteryjnego z antybiogramem przychodzi po kilku dniach, PCR dermatofitów również w krótkim czasie, natomiast klasyczny posiew grzybiczy trwa najdłużej, bo dermatofity rosną powoli. Do czasu wyniku zwykle nie zostawiamy pacjenta bez leczenia: na podstawie cytologii wdrażamy leczenie miejscowe, a antybiotyk ogólny podajemy tylko wtedy, gdy stan skóry tego wymaga – i zmieniamy go po otrzymaniu antybiogramu, jeśli okaże się nieskuteczny.

Wynik i co dalej

Wynik posiewu interpretujemy razem z cytologią, nigdy w oderwaniu od niej. Laboratorium wyhoduje wszystko, co rośnie na wymazówce, także bakterie, które na skórze mieszkają normalnie – dlatego liczy się, czy wyhodowany drobnoustrój pasuje do tego, co widzieliśmy pod mikroskopem, i czy towarzyszyły mu komórki zapalne. Na podstawie antybiogramu wybieramy antybiotyk skuteczny wobec sprawcy, w miarę możliwości o jak najwęższym działaniu, i ustalamy długość leczenia; przy zakażeniu ucha często wystarcza leczenie miejscowe lekiem dobranym według wyniku, bez tabletek. Jeśli bakteria jest oporna na większość antybiotyków, rozmawiamy o tym otwarcie: zwiększamy nacisk na leczenie miejscowe i pielęgnację skóry, a oporne bakterie traktujemy jako wskazówkę, że zakażenie ma podłoże, które trzeba znaleźć – najczęściej alergię lub chorobę hormonalną. Nawracająca piodermia prawie nigdy nie jest chorobą samą w sobie.

Dodatni wynik PCR lub posiewu grzybiczego oznacza rozpoznanie grzybicy i rozpoczęcie leczenia ogólnego i miejscowego, opisanego na karcie leczenia chorób skóry, oraz sprzątanie środowiska, bo zarodniki utrzymują się w domu długo. Badamy wtedy pozostałe zwierzęta w domu, a domownikom ze zmianami skórnymi zalecamy wizytę u lekarza. Leczenie kończymy dopiero po ujemnych badaniach kontrolnych, nie po zniknięciu zmian. Ujemny wynik przy typowym obrazie nie zamyka sprawy – posiew grzybiczy bywa fałszywie ujemny, dlatego czasem powtarzamy badanie lub sięgamy po biopsję skóry.

Wyniki badań wysyłkowych omawiamy osobiście na wizycie kontrolnej i dodatkowo przesyłamy e-mailem wraz z opisem, co oznaczają i jak zmieniają leczenie. Jeśli wynik przychodzi przed kontrolą i wymaga szybkiej zmiany leku, kontaktujemy się z Tobą telefonicznie.