Alergia pokarmowa u psa i kota

Alergia pokarmowa (niepożądana reakcja na pokarm o podłożu immunologicznym) to nadwrażliwość układu odpornościowego na białko zawarte w diecie. Podkreślamy: na białko, nie na „zboża” czy „chemię” – uczulać może białko każdego składnika, zarówno mięsa, jak i rośliny, a najczęściej jest to składnik, który zwierzę jadło od dawna, bo właśnie na niego układ odpornościowy miał czas się uczulić. Zmiana karmy na „bezzbożową” lub „dla alergików” bez planu zwykle nic nie zmienia, bo białko, które szkodzi, pozostaje w misce. Alergia pokarmowa może zacząć się w każdym wieku – u szczeniąt i kociąt, ale również u seniorów, którzy latami dobrze znosili tę samą karmę.

Głównym objawem jest świąd – całoroczny, bez związku z porą roku, słabo reagujący na leki przeciwzapalne. U psa drapane okolice są takie same jak w atopii: łapy, pysk, pachy, brzuch, okolica odbytu. Bardzo częstym, a bywa, że jedynym objawem jest nawracające, obustronne zapalenie ucha. U kota widzimy świąd głowy i szyi, wylizywanie brzucha do gołej skóry, drobne strupki na grzbiecie lub zmiany eozynofilowe. U części zwierząt dołączają objawy ze strony przewodu pokarmowego: luźne stolce, częstsze oddawanie kału, wzdęcia, sporadyczne wymioty, „burczenie” w brzuchu – ale ich brak niczego nie wyklucza.

Alergia pokarmowa bardzo często współistnieje z atopowym zapaleniem skóry i podbija jego objawy – dlatego u każdego pacjenta ze świądem całorocznym trzeba ją sprawdzić, nawet jeśli atopia jest już rozpoznana. Nieleczona, jak każda alergia, prowadzi do zakażeń wtórnych, przewlekłych zmian w uszach i zgrubienia skóry. Więcej o pozostałych postaciach alergii znajdziesz w karcie zbiorczej.

Diagnostyka

Alergię pokarmową rozpoznajemy wyłącznie dietą eliminacyjną z późniejszą prowokacją. Testy z krwi na alergeny pokarmowe, testy ze śliny i z sierści nie nadają się do rozpoznania – ich wyniki nie pokrywają się z tym, co zwierzę rzeczywiście toleruje, i nie zlecamy ich w tym celu. Wiemy, że to rozczarowująca informacja, bo dieta wymaga tygodni dyscypliny, a test to jedno pobranie krwi. Ale wynik testu, który nic nie znaczy, prowadzi do niepotrzebnych zmian karmy i opóźnia właściwe leczenie.

Zanim zaczniemy dietę, w trakcie konsultacji dermatologicznej porządkujemy to, co mogłoby zafałszować wynik. Zeskrobiny i trichogram wykluczają pasożyty, cytologia skóry i uszu wykrywa zakażenia bakteryjne i drożdżakowe, które podtrzymują świąd niezależnie od diety; oba badania oceniamy na miejscu. Uzupełniamy profilaktykę przeciwpchelną. Zakażenia leczymy równolegle z początkiem diety, tak aby na jej końcu ocenić czysty efekt zmiany pokarmu.

Dieta trwa kilka tygodni i polega na podawaniu wyłącznie jednego pokarmu: opartego na białku, którego zwierzę nigdy wcześniej nie jadło, albo na białku hydrolizowanym, czyli rozbitym na fragmenty tak małe, że układ odpornościowy ich nie rozpoznaje. Rodzaj diety dobieramy razem na podstawie szczegółowego wywiadu żywieniowego – dlatego prosimy, żebyś przed wizytą spisał wszystko, co zwierzę jadło w życiu, łącznie z przekąskami. Kluczowe słowo to „wyłącznie”: żadnych smakołyków, gryzaków, resztek ze stołu, smakowych tabletek na pasożyty, past do zębów z aromatem, a u kota wychodzącego – bez dostępu do sąsiedzkich misek. Poprawę oceniamy na wizycie kontrolnej; jeśli świąd zmalał, wykonujemy prowokację, czyli powrót do dawnej karmy. Nawrót objawów w ciągu dni potwierdza rozpoznanie i jest niezbędny – bez prowokacji nie wiemy, czy poprawa nie wynikała z leczenia zakażeń lub zmiany pory roku. Następnie można wprowadzać pojedyncze białka, żeby ustalić, które konkretnie szkodzi.

Leczenie

Leczeniem alergii pokarmowej jest unikanie białka, które wywołuje reakcję – trwale, bez wyjątków. Nie ma leku, który pozwalałby zwierzęciu jeść to, co je uczula; leki mogą jedynie tłumić objawy, a to nie jest leczenie przyczyny. Po zakończeniu diagnostyki ustalamy z Tobą dietę docelową: gotową karmę o sprawdzonym składzie albo dietę domową ułożoną tak, żeby była pełnowartościowa – bez marek i bez schematów na stronie, bo wybór zależy od gatunku, wieku, chorób towarzyszących i tego, które białka okazały się bezpieczne. W leczeniu chorób skóry pokarm bywa w tym przypadku ważniejszy niż jakikolwiek lek.

W trakcie diety eliminacyjnej i w okresach zaostrzeń nie zostawiamy zwierzęcia ze świądem. Dobieramy leki przeciwświądowe, które łagodzą drapanie, ale nie maskują wyniku diety, oraz leczymy zakażenia wtórne – najchętniej miejscowo, na podstawie cytologii. Uszy wymagają własnego planu: przy dużej ilości wydzieliny lub bólu wykonujemy płukanie uszu, bo lek do ucha nie zadziała na zalegającą wydzielinę. Wspieramy skórę pielęgnacją – kąpiele i preparaty odbudowujące barierę naskórka zmniejszają świąd u każdego alergika, niezależnie od przyczyny.

Największe pułapki leczenia to nie sama karma, lecz wszystko dookoła niej: smakołyki od gości i dzieci, gryzaki z tkanek zwierzęcych, smakowe tabletki i pasty, resztki z talerza, karma drugiego zwierzęcia w domu, a u kota wychodzącego – jedzenie znalezione na zewnątrz. Jedno „tylko raz” potrafi wywołać świąd na wiele dni. Jeśli zwierzę ma równocześnie atopię, dieta usuwa tylko część świądu, a resztą zajmujemy się w ramach terapii proaktywnej; przy współistniejącej nadwrażliwości na pchły konieczna jest ścisła profilaktyka. Kiedy mimo prawidłowej diety świąd wraca, najpierw szukamy „przecieku” w jadłospisie i zakażenia, a dopiero potem zmieniamy rozpoznanie.

Rokowania i życie z chorobą

Rokowanie jest dobre: przy konsekwentnym unikaniu alergenu zwierzę może być zupełnie wolne od objawów i nie potrzebować leków. Alergia nie znika – uczulenie na dane białko utrzymuje się na stałe i po każdym kontakcie objawy wracają – ale w odróżnieniu od atopii jest chorobą, którą można niemal całkowicie „wyłączyć” w domu. Trudniej prowadzić pacjentów uczulonych na wiele białek jednocześnie oraz tych, u których alergia pokarmowa współistnieje z atopią i przewlekłym zapaleniem ucha; wtedy poprawa jest częściowa i potrzebne jest leczenie uzupełniające.

Życie z alergikiem pokarmowym to przede wszystkim organizacja domu. Wszyscy domownicy muszą wiedzieć, co zwierzę może jeść, a przekąski warto zastąpić kawałkami tej samej karmy lub dozwolonego białka. Przed każdym nowym lekiem, suplementem lub pastą sprawdzamy z Tobą skład, bo nośniki smakowe bywają oparte na białkach zwierzęcych. Przy kilku zwierzętach w domu karmimy je osobno i sprzątamy miski. Nowe białko wprowadzamy tylko celowo, pojedynczo, obserwując skórę – dzięki temu z czasem lista bezpiecznych składników rośnie.

Kontrole dermatologiczne po ustabilizowaniu są rzadsze niż przy atopii – zwykle wtedy, gdy coś się zmienia: nowy świąd, zapalenie ucha, biegunka. Na wizycie sprawdzamy skórę i uszy, w razie potrzeby powtarzamy cytologię, a przy diecie domowej oceniamy, czy jest pełnowartościowa, w razie wątpliwości z badaniami krwi we własnym laboratorium. Zgłoś się wcześniej, jeśli objawy wróciły mimo diety, pojawiły się krosty, strupy lub sączące rany, zapach z uszu lub zwierzę chudnie – wspólnie znajdziemy przyczynę, zamiast po omacku zmieniać kolejne karmy.