Dieta eliminacyjna u psa i kota

Dieta eliminacyjna to próba diagnostyczna, w której pies lub kot przez kilka tygodni je wyłącznie pokarm, z którym jego układ odpornościowy nie miał wcześniej kontaktu. Jeśli w tym czasie świąd i zmiany skórne ustępują, a po powrocie do dawnej karmy wracają, rozpoznajemy alergię pokarmową. To jedyna wiarygodna metoda tego rozpoznania – testy z krwi nie odróżniają zwierząt uczulonych na pokarm od zdrowych.

Do wyboru są dwa rodzaje diety. Dieta hydrolizowana zawiera białko rozbite na tak małe fragmenty, że układ odpornościowy ich nie rozpoznaje. Dieta z nowym białkiem opiera się na jednym źródle białka i jednym źródle węglowodanów, których zwierzę nigdy nie jadło – dlatego tak ważna jest lista wszystkiego, co dostawało w przeszłości. Którą wybrać, ustalamy na konsultacji dermatologicznej, bo domowe „karmy bez zbóż” czy „monobiałkowe” z półki sklepowej często zawierają śladowe ilości innych białek i nie nadają się do diagnostyki.

Dieta jest etapem większego planu opisanego na karcie diagnostyki chorób skóry: wchodzi w grę po wykluczeniu pasożytów i zakażeń, a jej wynik decyduje, czy dalej szukamy przyczyny w środowisku.

Kwalifikacja

Dietę eliminacyjną proponujemy psom i kotom ze świądem, który nie zależy od pory roku, zwłaszcza gdy towarzyszą mu nawracające zapalenia uszu, objawy z przewodu pokarmowego – luźniejszy kał, częstsze wypróżnienia, wzdęcia, wymioty – albo zapalenie zatok okołoodbytowych. Wskazaniem jest też świąd u bardzo młodego lub starszego zwierzęcia, gdy atopia jest mniej typowa, oraz każdy pacjent z podejrzeniem atopii przed testami alergicznymi, bo obie choroby dają identyczne objawy i mogą występować razem. U kotów alergia pokarmowa daje często świąd głowy i szyi lub zmiany zespołu eozynofilowego.

Zanim zaczniemy, muszą być wykluczone i wyleczone pasożyty oraz zakażenia bakteryjne i drożdżakowe potwierdzone cytologią – inaczej świąd nie ustąpi na diecie mimo alergii pokarmowej, a wynik będzie fałszywy. Przygotowanie zaczyna się od listy: spisz wszystkie karmy, przysmaki, gryzaki, suplementy, pasty na kłaczki, resztki ze stołu i leki w smakowej osłonce, jakie zwierzę dostawało kiedykolwiek. Na tej podstawie wybieramy dietę, której białka nigdy nie jadło, albo dietę hydrolizowaną. Ustalamy też, jak w czasie diety podawać leki, które zwierzę musi dostawać, i czym zastąpić smakowe preparaty przeciwpasożytnicze. Dieta nadaje się dla każdego pacjenta; u zwierząt z chorobami nerek, wątroby lub trzustki dobieramy jej rodzaj z uwzględnieniem tych schorzeń.

Przebieg

Zasada jest jedna i bezwzględna: przez cały okres próby zwierzę nie dostaje nic poza wybraną dietą i wodą. Żadnych smakołyków, gryzaków, kości, resztek ze stołu, pasty do zębów o smaku mięsnym, leków w smakowych tabletkach ani suplementów – jedno „malutkie” odstępstwo w tygodniu wystarczy, żeby podtrzymać reakcję i zmarnować cały wysiłek. Jeśli chcesz nagradzać, używaj granulek tej samej diety. Uprzedź wszystkich domowników, dziadków i sąsiadów; pies na spacerze nie może podjadać, a kot wychodzący powinien na czas próby zostać w domu, bo poluje i bywa dokarmiany. W domu z kilkoma zwierzętami najprościej jest karmić wszystkie tą samą dietą albo karmić osobno, w innych pomieszczeniach, i sprzątać miski od razu po posiłku – kot bardzo szybko uczy się, gdzie stoi miska drugiego kota.

Próba trwa kilka tygodni – tyle, ile potrzebuje skóra, żeby zareagować na zmianę; u części zwierząt poprawa przychodzi wcześniej, u innych dopiero pod koniec. W tym czasie codziennie obserwujesz i notujesz nasilenie świądu – pomaga prosta skala, którą dostajesz od nas, oraz zdjęcia zmian raz w tygodniu. Na początku diety, gdy skóra jest jeszcze zapalona, możemy podać lek przeciwświądowy, ale planujemy jego odstawienie w trakcie próby, żeby ocena była uczciwa. Zapalenie uszu i zakażenia skóry leczymy równolegle, bo same zawyżają świąd. W połowie próby zapraszamy na kontrolę: sprawdzamy, czy dieta jest prowadzona ściśle, czy zwierzę ją je i toleruje, oceniamy skórę i powtarzamy cytologię, gdy trzeba. Jeśli zwierzę nie chce jeść wybranej diety, nie głodzimy go – zmieniamy dietę na inną, która spełnia te same warunki.

Wynik i co dalej

Po zakończeniu próby oceniamy na wizycie, czy świąd wyraźnie się zmniejszył. Jeśli tak, przychodzi najważniejszy i najczęściej pomijany krok – prowokacja: wracamy do dawnej karmy i obserwujemy, czy objawy wracają, zwykle w ciągu kilku dni do dwóch tygodni. Nawrót po prowokacji i ponowna poprawa po powrocie do diety potwierdzają alergię pokarmową; bez prowokacji nie wiemy, czy poprawa nie była przypadkiem, na przykład skutkiem sezonu lub wyleczonego zakażenia. Następnie, jeśli chcesz, sprawdzamy po kolei pojedyncze białka – kurczaka, wołowinę, nabiał – żeby wiedzieć, czego unikać, i na tej podstawie układamy dietę na stałe; wiele zwierząt może wtedy jeść zwykłą, dobrze dobraną karmę, a nie dietę leczniczą.

Jeśli na diecie prowadzonej ściśle świąd się nie zmienił, alergia pokarmowa jest mało prawdopodobna i przyczyny szukamy w środowisku: rozpoznajemy atopię, planujemy terapię proaktywną, a przy potrzebie testy alergiczne. Częściowa poprawa też ma znaczenie – wiele psów ma jednocześnie alergię pokarmową i atopię, i wtedy dieta pozostaje jednym z filarów leczenia, obok leków przeciwświądowych i pielęgnacji skóry.

Najczęstsze pułapki to niedokończona próba, przerwana po pierwszych dniach poprawy; przysmaki podawane „bo tak prosił”; nieleczone w trakcie zakażenie skóry, które utrzymuje świąd; oraz pominięcie prowokacji. O każdej z nich mówimy przed rozpoczęciem, a na koniec dostajesz pisemne podsumowanie wyniku, listę bezpiecznych i uczulających składników oraz plan żywienia i kontroli.