Cytologia skóry i uszu u psa i kota

Cytologia to badanie komórek i drobnoustrojów zebranych z powierzchni skóry lub z kanału słuchowego. W dermatologii jest najczęściej wykonywanym badaniem, bo odpowiada na pytanie, które decyduje o leczeniu: czy zmiana jest zakażona, czym – bakteriami czy drożdżakami – i jaki rodzaj zapalenia toczy się w skórze. Bez tej odpowiedzi leczenie krost, strupów i sączących ran czy zapalenia ucha jest zgadywaniem.

Materiał pobieramy w kilka sekund: odciskając szkiełko na zmianie, pocierając ją wymazówką lub przyklejając do skóry kawałek przezroczystego przylepca, a z ucha – delikatną wymazówką. Preparat barwimy i oglądamy pod mikroskopem od razu w gabinecie. Cytologia skóry i uszu jest jednym z badań opisanych na karcie diagnostyki chorób skóry; tutaj wyjaśniamy ją szczegółowo.

Osobnym badaniem jest cytologia guzka pobrana igłą – jeśli na skórze Twojego psa lub kota pojawił się guz, zajrzyj do karty cytologii guza i węzłów chłonnych w naszej onkologii, gdzie opisujemy, jak wygląda nakłucie i co może z niego wynikać.

Kwalifikacja

Cytologię wykonujemy praktycznie na każdej konsultacji dermatologicznej, na której skóra lub ucho wyglądają na zmienione: przy krostach, strupach, zaczerwienieniu, sączeniu, tłustej, łuszczącej się sierści, zapachu ze skóry, brązowym nalocie między palcami i w fałdach, a także przy każdej wydzielinie z ucha. Jest szczególnie ważna u pacjentów z alergią, bo u nich wtórne zakażenia bakteryjne i drożdżakowe nawracają i często to one, a nie sama alergia, odpowiadają za nasilenie świądu. Powtarzamy ją również pod koniec leczenia, żeby sprawdzić, czy zakażenie rzeczywiście ustąpiło, zanim odstawimy leki – wygląd skóry poprawia się szybciej niż jej mikrobiologia.

Badanie nie wymaga przygotowania poza jednym: nie kąp zwierzęcia i nie przemywaj zmian ani uszu przez kilka dni przed wizytą. Środki do czyszczenia uszu i szampony usuwają z powierzchni dokładnie to, co chcemy zobaczyć, a wynik może być wtedy fałszywie czysty. Jeśli pies lub kot dostaje antybiotyk albo krople do uszu, powiedz nam o tym – nie musisz ich odstawiać, ale wynik interpretujemy wtedy inaczej. Cytologia nadaje się dla każdego pacjenta, także bardzo małego, starego lub obciążonego innymi chorobami, bo nie wymaga sedacji ani nakłuwania skóry.

Przebieg

Sposób pobrania dobieramy do zmiany. Z wilgotnych, sączących lub ropnych zmian robimy odcisk: przykładamy szkiełko bezpośrednio do skóry, a przy krostach najpierw delikatnie je otwieramy, żeby zebrać treść. Z suchych, łuszczących się i tłustych miejsc – fałdów, przestrzeni międzypalcowych, okolicy pazurów – pobieramy materiał przezroczystym przylepcem, który dociskamy do skóry i naklejamy na szkiełko. Wymazówką sięgamy w miejsca trudno dostępne: pod fałdy, do kieszonek wargowych, a przede wszystkim do kanału słuchowego, gdzie pobieramy wymaz z ucha osobno z każdej strony, bo oba uszy mogą chorować inaczej. Przy zapaleniu ucha cytologię łączymy z otoskopią lub wideootoskopią, która pokazuje stan kanału i błony bębenkowej.

Pobranie jest bezbolesne i trwa chwilę; większość psów i kotów nawet nie zwraca na nie uwagi, a sedacja nie jest potrzebna. Preparat suszymy, barwimy i oglądamy pod mikroskopem, najpierw w małym, potem w dużym powiększeniu. Oceniamy, czy są bakterie i jakiego kształtu – ziarniaki czy pałeczki, bo to zmienia wybór leczenia – czy są drożdżaki Malassezia, ile jest komórek zapalnych i jakiego typu, czy widać komórki naskórka w nieprawidłowej liczbie, a przy zmianach guzkowatych – czy pojawiają się komórki, które wymagają dalszej diagnostyki onkologicznej. Wynik omawiamy z Tobą przy mikroskopie jeszcze w trakcie tej samej wizyty.

Wynik i co dalej

Wynik cytologii od razu przekłada się na decyzję. Jeśli widzimy drożdżaki, leczymy przeciwgrzybiczo – miejscowo lub ogólnie – i nie ma potrzeby podawać antybiotyku. Jeśli widzimy ziarniaki wraz z komórkami zapalnymi, rozpoznajemy bakteryjne zapalenie skóry i dobieramy leczenie, przy czym antybiotyk ogólny podajemy wyłącznie wtedy, gdy cytologia to uzasadnia; w wielu przypadkach wystarcza leczenie miejscowe i odpowiednia pielęgnacja skóry. Jeśli w preparacie dominują pałeczki, zakażenie nawraca lub nie reagowało na wcześniejsze leczenie, pobieramy materiał na posiew z antybiogramem, a cytologia pomaga potem ocenić, czy wyhodowana bakteria rzeczywiście jest sprawcą.

Czysta cytologia przy nasilonym świądzie też jest informacją: mówi, że przyczyny trzeba szukać w pasożytach – wtedy uzupełniamy ją o zeskrobiny i trichogram – albo w alergii, którą diagnozujemy dalej według planu z karty leczenia chorób skóry. Gdy obraz jest niejednoznaczny lub sugeruje chorobę autoimmunologiczną, kolejnym krokiem jest biopsja skóry. Komórki podejrzane o nowotwór oznaczają przekazanie pacjenta do naszej onkologii.

Cytologię powtarzamy na wizytach kontrolnych: odstawiamy leki dopiero wtedy, gdy preparat jest czysty, a nie wtedy, gdy skóra „wygląda lepiej”. To chroni przed nawrotami i przed niepotrzebnie długim podawaniem antybiotyku, a u pacjentów z chorobą przewlekłą pozwala wychwycić nowe zakażenie, zanim nasili świąd. Jeśli mimo czystej cytologii objawy wracają, to sygnał, że leczymy skutek, a nie przyczynę, i wracamy do planu diagnostycznego. Wynik i zalecenia dostajesz na piśmie, a jeśli badanie wykonano poza konsultacją, wysyłamy je także e-mailem.