Guzy i brodawki na skórze u psa i kota

Guz na skórze to każde nowe uwypuklenie, zgrubienie lub narośl, które wyczuwasz pod palcami – od miękkiej kulki pod skórą po twardą, szorstką brodawkę. Słowo „guz” nie oznacza nowotworu złośliwego: to ogólne określenie zmiany, której natury nie znamy, dopóki jej nie zbadamy. Guzki skóry są bardzo częste, zwłaszcza u psów w średnim i starszym wieku, a większość z nich okazuje się zmianami łagodnymi, które nie zagrażają zdrowiu.

Do najczęstszych zmian łagodnych należą tłuszczaki – miękkie, przesuwalne guzy z tkanki tłuszczowej u starszych psów; gruczolaki gruczołów łojowych – drobne, brodawkowate narośle; torbiele i kaszaki, czyli zamknięte woreczki wypełnione łojem lub zrogowaciałą masą, które czasem pękają; oraz histiocytoma – szybko rosnący, różowy, „guziczkowaty” guzek u młodych psów, który w większości przypadków ustępuje sam. Brodawki wirusowe (papillomatoza) u młodych psów pojawiają się na wargach, w jamie ustnej i na skórze jako kalafiorowate narośle i zwykle znikają, gdy odporność dojrzeje; u starszych psów pojedyncze brodawki na powiekach i łapach są zmianą trwałą.

Wśród zmian złośliwych na skórze najważniejsze są mastocytoma u psa, rak płaskonabłonkowy u kota na nosie, uszach i powiekach oraz mięsaki tkanek miękkich. Problem w tym, że mastocytoma potrafi wyglądać jak tłuszczak, a rak jak niegojące się otarcie. Ani wygląd, ani konsystencja, ani to, czy guz boli, nie pozwalają odróżnić zmiany łagodnej od złośliwej.

Dlatego nie doradzamy obserwowania guzka „czy urośnie”. Guz złośliwy w czasie obserwacji nacieka głębiej i może dać przerzuty, a jego późniejsze usunięcie wymaga rozleglejszej operacji. Prosta cytologia w trakcie wizyty w większości przypadków rozstrzyga sprawę od razu.

Diagnostyka

Podstawowe badanie to biopsja cienkoigłowa: nakłuwamy guzek cienką igłą, bez znieczulenia, i pobrane komórki oceniamy pod mikroskopem jeszcze w trakcie wizyty. Preparat ocenia na miejscu lek. wet. Monika Morawska, a w niejednoznacznych przypadkach konsultuje go ze specjalistą cytologiem. Cytologia odpowiada na pytanie, czy mamy do czynienia z tłuszczakiem, torbielą, zapaleniem, histiocytomą czy z guzem, który wymaga leczenia onkologicznego – i w większości przypadków tę odpowiedź dostajesz przed wyjściem z gabinetu. Przy zmianach na powiekach, wargach lub nosie, gdzie nakłucie jest trudne, pobieramy odcisk lub zeskrobinę z powierzchni.

Wizyta obejmuje też oglądanie całej skóry, bo pacjent z jednym guzkiem często ma kolejne, oraz badanie okolicznych węzłów chłonnych. Jeśli zmiana jest owrzodziała lub zaczerwieniona, wykonujemy cytologię z powierzchni, żeby odróżnić zakażenie lub ropny stan zapalny od nowotworu; przewlekle niegojąca się rana na nosie lub uchu kota wymaga takiej samej uwagi jak wyraźny guz. Przy pęcherzykach i zmianach rozsianych szerzej stosujemy pełną diagnostykę dermatologiczną, bo część chorób zapalnych skóry tworzy guzkowate nacieki.

Gdy cytologia jest niejednoznaczna – bywa tak przy guzach zbudowanych z tkanki łącznej, które słabo oddają komórki – wykonujemy na miejscu biopsję sztancową lub wycięcie zmiany i wysyłamy ją do histopatologów, z którymi stale współpracujemy; na wynik czekamy od tygodnia do miesiąca. Jeśli cytologia wskazuje na nowotwór złośliwy, na tym etapie przekazujemy pacjenta do naszej konsultacji onkologicznej, gdzie w tym samym budynku planowana jest ocena zaawansowania i leczenie. Każdy wynik omawiamy osobiście i przesyłamy e-mailem z opisem.

Leczenie

Postępowanie zależy od rozpoznania cytologicznego. Zmian łagodnych, które nie przeszkadzają – małych tłuszczaków, gruczolaków, pojedynczych brodawek – nie trzeba usuwać; zapisujemy ich położenie i rozmiar i sprawdzamy na wizytach kontrolnych. Usuwamy je, gdy rosną, ocierają się, krwawią, utrudniają ruch albo leżą w miejscu, w którym dalszy wzrost skomplikuje operację. Torbiele i kaszaki, które pękają i ulegają zakażeniu, wycinamy w całości, bo samo opróżnienie kończy się nawrotem. Histiocytomę u młodego psa zwykle obserwujemy przez kilka tygodni, bo w większości przypadków ustępuje samoistnie; usuwamy ją, jeśli jest owrzodziała lub nie znika.

Brodawki wirusowe u młodych psów najczęściej nie wymagają leczenia i ustępują wraz z dojrzewaniem odporności; w rozległej papillomatozie jamy ustnej, która utrudnia jedzenie, lub przy zmianach utrzymujących się długo rozważamy usunięcie części zmian, co bywa bodźcem dla układu odpornościowego. U psów starszych pojedyncze brodawki na powiekach usuwamy, gdy drażnią oko. Drobne zmiany skórne usuwamy w sedacji lub krótkim znieczuleniu wziewnym, elektrochirurgicznie lub skalpelem, a pacjent po obserwacji w szpitalu dziennym wraca do domu tego samego dnia. Każdą usuniętą zmianę wysyłamy do badania histopatologicznego, nawet gdy cytologia wskazywała na zmianę łagodną.

Jeśli guz okazuje się nowotworem złośliwym lub o niepewnym zachowaniu, leczenie przejmuje nasz zespół onkologiczny. Obejmuje ono usunięcie guza z odpowiednim marginesem, a w wybranych przypadkach – guzy na nosie, uszach, powiekach i kończynach, gdzie nie da się wyciąć szerokiego marginesu – elektrochemioterapię. Szczegóły leczenia poszczególnych nowotworów opisujemy w kartach onkologicznych: guzy skóry i tkanki podskórnej, mastocytoma i rak płaskonabłonkowy u kota.

Rokowania i życie z chorobą

Rokowanie przy zmianach łagodnych jest dobre: tłuszczaki, gruczolaki, torbiele i brodawki nie skracają życia i po usunięciu zwykle nie wracają w tym samym miejscu, choć u psa ze skłonnością do tłuszczaków mogą pojawiać się kolejne. Histiocytoma i brodawki wirusowe u młodych psów najczęściej znikają same. Przy nowotworach złośliwych rokowanie zależy od rodzaju guza, stopnia złośliwości w badaniu histopatologicznym i od tego, jak wcześnie zmiana została zbadana – dlatego najwięcej zyskuje pacjent, u którego guzek sprawdzono przy pierwszym zauważeniu, a nie po miesiącach obserwacji.

W domu warto raz w tygodniu przejrzeć skórę psa lub kota od nosa po ogon, zwracając uwagę na pachy, pachwiny, przestrzenie między palcami, wargi i powieki, a u kotów o jasnej sierści na nos i uszy. Każdy nowy guzek zgłaszaj do sprawdzenia, a znane, łagodne zmiany mierz i obserwuj, czy się nie zmieniają. Pilnie – bez czekania na kontrolę – zgłoś się, gdy guzek szybko rośnie, zmienia kolor, czerwienieje lub puchnie po dotknięciu, owrzodzi się, krwawi, albo gdy pojawia się zgrubienie w okolicy blizny po wcześniejszym zabiegu lub powiększony węzeł chłonny.

Wizyty kontrolne planujemy zależnie od rozpoznania: przy zmianach łagodnych wystarczy ocena skóry przy okazji wizyt profilaktycznych, po usunięciu nowotworu plan kontroli ustala onkolog. Pacjent skierowany przez innego lekarza wraca do niego z wynikiem cytologii lub histopatologii i propozycją dalszego postępowania; zabieg lub leczenie onkologiczne może odbyć się u nas lub w macierzystym gabinecie. Jeśli zmiana pojawia się u kota na nosie lub uszach, sprawdzamy ją szczególnie uważnie, bo w tych miejscach rak płaskonabłonkowy długo wygląda jak niewinny strupek.