Cytologia zmian skórnych psa i kota

Skóra to najczęstsze miejsce, w którym opiekunowie sami zauważają niepokojącą zmianę – nowy guzek, powiększające się znamię, przewlekle sączącą się ranę albo obszar skóry, który zmienił kolor czy fakturę. Cytologia zmian skórnych to badanie cytologiczne dopasowane właśnie do tego kontekstu: materiał pobieramy cienką igłą lub, przy zmianach sączących czy owrzodziałych, bezpośrednio z powierzchni zmiany za pomocą wymazu, a następnie oceniamy komórki pod mikroskopem.

Zmiany skórne bywają bardzo różnorodne: od zwykłych tłuszczaków i torbieli, przez zmiany zapalne, alergiczne czy infekcyjne (bakteryjne, grzybicze), po zmiany wymagające dalszej diagnostyki w kierunku procesu nowotworowego, na przykład mastocytoma czy inne guzy skóry i tkanki podskórnej. Cytologia pozwala szybko zawęzić te możliwości – bez niej z samego wyglądu zmiany często nie da się odróżnić łagodnego tłuszczaka od zmiany wymagającej pilniejszego działania.

Jeśli w wyniku cytologii zmiana skórna okaże się nowotworem, dalszą diagnostykę i planowanie leczenia prowadzimy w ramach Onkologii – ta karta koncentruje się na samym badaniu cytologicznym, dostępnym dla każdej zmiany skórnej, niezależnie od jej ostatecznej przyczyny.

Kiedy wykonujemy to badanie

Cytologię zmian skórnych wykonujemy przy każdym nowym guzku w skórze lub pod skórą, przy znamieniu, które zmieniło wielkość, kolor lub kształt, przy ranie lub owrzodzeniu, które nie goi się mimo leczenia miejscowego, a także przy przewlekłych, nawracających zmianach zapalnych skóry, których przyczyna nie jest jasna po samym badaniu klinicznym. Badanie polecamy każdemu opiekunowi, który zauważył nową zmianę skórną – niezależnie od tego, jak niewinnie wygląda, bo część nowotworów skóry, na przykład mastocytoma, z wyglądu bywa nie do odróżnienia od zwykłego, łagodnego guzka.

Cytologia jest szczególnie przydatna przy zmianach sączących lub owrzodziałych – wtedy oprócz nakłucia cienką igłą możemy pobrać materiał bezpośrednio z powierzchni zmiany za pomocą wymazu, co pozwala ocenić także obecność bakterii, drożdżaków czy komórek zapalnych. Badanie nie wymaga żadnego przygotowania: pacjent nie musi być na czczo, nie trzeba odstawiać leków, choć warto poinformować nas, jeśli zmiana była wcześniej leczona miejscowo (maści, płukanki), bo to może wpływać na obraz mikroskopowy.

Jak wygląda badanie

Badanie wykonujemy w gabinecie, w obecności opiekuna, bez znieczulenia – większość psów i kotów toleruje je dobrze. Przy guzku pobieramy materiał cienką igłą, tak jak przy zwykłym zastrzyku; przy zmianie sączącej lub owrzodziałej pobieramy materiał wymazem bezpośrednio z powierzchni, co jest jeszcze mniej inwazyjne. Z jednej zmiany często pobieramy kilka próbek, bo różne jej fragmenty – na przykład brzeg i środek rany – mogą różnić się obrazem mikroskopowym.

Pobrany materiał rozprowadzamy na szkiełku, barwimy i oceniamy pod mikroskopem na miejscu, jeszcze podczas wizyty – preparaty czyta lek. wet. Monika Morawska. Sprawdzamy typ komórek, obecność stanu zapalnego, drobnoustrojów oraz cechy sugerujące proces nowotworowy. Cała procedura, od pobrania do wyniku, zwykle mieści się w ramach jednej konsultacji.

Po pobraniu materiału zmiana skórna nie wymaga specjalnej pielęgnacji – co najwyżej niewielkie zaczerwienienie w miejscu nakłucia lub wymazu, które mija samo.

Wynik i co dalej

Wynik omawiamy zwykle jeszcze podczas tej samej wizyty. Jeśli zmiana okazuje się łagodna, zapalna lub infekcyjna, ustalamy odpowiednie leczenie miejscowe lub ogólne i planujemy kontrolę, żeby sprawdzić, czy zmiana ustępuje zgodnie z oczekiwaniami. Jeśli obraz cytologiczny sugeruje proces nowotworowy, od razu przechodzimy do dalszej diagnostyki – w tym miejscu więcej informacji znajdziesz na stronie guzów skóry i tkanki podskórnej w sekcji Onkologia, gdzie opisujemy kolejne kroki: ocenę marginesów, ewentualne usunięcie zmiany i badanie histopatologiczne.

Gdy obraz mikroskopowy jest niejednoznaczny, co przy zmianach skórnych zdarza się częściej niż w innych lokalizacjach – ze względu na częste współistnienie stanu zapalnego i zmiany pierwotnej – preparat konsultujemy dodatkowo ze specjalistą cytologiem. Wynik takiej konsultacji przesyłamy mailem wraz z interpretacją i propozycją dalszego postępowania.

Niezależnie od wyniku, każdą zmianę skórną, która rośnie, zmienia kolor, zaczyna krwawić lub swędzieć bardziej niż wcześniej, warto sprawdzić ponownie – nawet jeśli wcześniejsza cytologia była uspokajająca.