Cytologia psa i kota – badanie guza

Cytologia to badanie pojedynczych komórek pobranych z podejrzanej zmiany i ocenionych pod mikroskopem. Materiał pozyskujemy najczęściej cienką igłą – taką samą jak do zwykłego zastrzyku – dlatego zabieg jest szybki i w większości przypadków nie wymaga znieczulenia. Komórki rozprowadzamy na szkiełku, barwimy specjalnymi barwnikami i oglądamy pod mikroskopem, sprawdzając ich kształt, wielkość i to, jak są ze sobą zorganizowane.

Cytologię wykonujemy nie tylko przy podejrzeniu nowotworu – to badanie pierwszego wyboru przy każdej niejasnej zmianie: nowym guzku w skórze, powiększonym węźle chłonnym, ropniu, torbieli, przewlekłej zmianie zapalnej skóry czy podejrzanej strukturze w narządzie widocznej w USG. Odpowiada na pytanie „co to jest” – pozwala odróżnić proces zapalny, reaktywny czy łagodny od zmiany wymagającej dalszej, bardziej szczegółowej diagnostyki. Nie mówi natomiast, jak dokładnie zbudowana jest tkanka i jak głęboko zmiana nacieka – to zadanie badania histopatologicznego, które wymaga pobrania fragmentu tkanki, nie tylko komórek.

Cytologię wykorzystujemy też przy ocenie powiększonych węzłów chłonnych oraz zmian skórnych – w tym drugim przypadku mamy osobną kartę poświęconą cytologii zmian skórnych. Gdy w grę wchodzi diagnostyka nowotworowa i planowanie leczenia onkologicznego, więcej o roli cytologii w tym kontekście znajdziesz w sekcji Onkologia.

Kiedy wykonujemy cytologię

Do cytologii kwalifikuje się praktycznie każda wyczuwalna lub widoczna zmiana: nowy guzek w skórze lub pod skórą, powiększony węzeł chłonny, zmiana w jamie ustnej, ropień, torbiel, a także zmiany w narządach wewnętrznych i płyny z jam ciała, które nakłuwamy pod kontrolą USG. Wykonujemy ją u każdego pacjenta z nowym guzkiem, niezależnie od tego, jak niewinnie wygląda, bo samym wyglądem nie da się odróżnić łagodnego tłuszczaka od zmiany wymagającej dalszego postępowania. Cytologia jest też podstawowym badaniem, gdy węzeł chłonny jest wyraźnie powiększony albo zmienił konsystencję – wtedy sprawdzamy, czy przyczyną jest infekcja, odczyn reaktywny, czy coś, co wymaga poszerzenia diagnostyki.

Cytologia nie zawsze wystarcza: zmiany zbudowane z tkanki łącznej, guzy z dużą ilością krwi lub martwicy oraz sytuacje, w których trzeba ocenić naciekanie na sąsiednie struktury, wymagają biopsji tkankowej. Wtedy cytologia jest nadal pierwszym krokiem – wskazuje kierunek dalszej diagnostyki. Przygotowanie do badania nie jest potrzebne: pacjent nie musi być na czczo, chyba że planujemy nakłucie narządu wewnętrznego w sedacji – wtedy prosimy o głodówkę i wcześniej wykonujemy badania krwi oceniające bezpieczeństwo znieczulenia.

Jak pobieramy i oceniamy materiał

Materiał do cytologii najczęściej pobieramy cienką igłą, w gabinecie, w obecności opiekuna – większość psów i kotów znosi to jak zwykły zastrzyk, bez potrzeby znieczulenia. Zmiany powierzchowne nakłuwamy bezpośrednio; zmiany głębokie, w narządach wewnętrznych, nakłuwamy pod kontrolą USG za pomocą wysokiej klasy ultrasonografu, który pozwala precyzyjnie skierować igłę nawet u bardzo małych pacjentów. Z jednej zmiany pobieramy zwykle kilka preparatów z różnych miejsc, bo tkanka bywa niejednorodna.

Preparaty barwimy i oceniamy pod mikroskopem na miejscu, jeszcze podczas wizyty – ocenia je lek. wet. Monika Morawska. Sprawdzamy typ i wygląd komórek, obecność stanu zapalnego, cech nietypowych podziałów komórkowych oraz to, czy w węźle chłonnym pojawiły się komórki, których nie powinno tam być. Cała procedura – od pobrania do wyniku – mieści się zwykle w ramach jednej wizyty [DO POTWIERDZENIA – dokładny czas oceny preparatu].

Po nakłuciu w miejscu wkłucia może pojawić się niewielkie zasinienie lub przejściowy obrzęk – to mija samo, bez potrzeby dodatkowej opieki. Pacjent wraca do domu bez żadnych ograniczeń.

Wynik i co dalej

Wynik cytologii omawiamy na tej samej wizycie. Jeśli zmiana okazuje się łagodna lub zapalna – na przykład ropień, torbiel czy odczyn reaktywny węzła chłonnego – zwykle kończymy na prostym leczeniu albo obserwacji. Jeśli obraz sugeruje coś poważniejszego, od razu planujemy kolejne kroki diagnostyczne, dobrane do konkretnej sytuacji – mogą to być dodatkowe badania obrazowe, ocena innych węzłów chłonnych albo pobranie materiału do badania histopatologicznego.

Jeśli obraz mikroskopowy jest niejednoznaczny, preparat konsultujemy dodatkowo ze specjalistą cytologiem – to nasz standardowy sposób postępowania w trudniejszych przypadkach, nie wyjątek. Wynik takiej konsultacji przesyłamy mailem wraz z interpretacją i propozycją dalszego postępowania. Gdy cytologia nie daje jednoznacznego rozstrzygnięcia, nie powtarzamy jej bez końca, tylko proponujemy pobranie fragmentu tkanki do badania histopatologicznego – to szybsza droga do pewnego rozpoznania.

Warto pamiętać, że wynik cytologii dotyczy konkretnie pobranego materiału: jeśli zmiana rośnie, zmienia wygląd albo pojawiają się nowe guzki, wracamy do badania od nowa, niezależnie od wcześniejszego wyniku.