Badanie powiększonych węzłów chłonnych u psa i kota

Węzły chłonne to niewielkie struktury układu odpornościowego rozmieszczone w wielu miejscach ciała – między innymi pod żuchwą, przed łopatkami, pod pachami i w pachwinach – które w warunkach prawidłowych są małe i praktycznie niewyczuwalne. Powiększenie węzła chłonnego oznacza, że organizm w jakiś sposób na coś reaguje: może to być infekcja w okolicy, którą węzeł drenuje, ogólnoustrojowy stan zapalny, choroba autoimmunologiczna, ale też nacieczenie węzła przez komórki nowotworowe – czy to pierwotnie z niego (jak przy chłoniaku), czy w wyniku przerzutu z innego miejsca.

Badanie powiększonych węzłów chłonnych to nie jedna procedura, tylko uporządkowana ścieżka diagnostyczna: zaczyna się od badania klinicznego, w którym oceniamy wielkość, konsystencję, ruchomość i symetrię zmienionych węzłów, a następnie – w zależności od obrazu – przechodzimy do cytologii, czyli nakłucia cienką igłą i oceny komórek pod mikroskopem. Ta droga pozwala szybko odróżnić niegroźny odczyn reaktywny od sytuacji wymagającej dalszego postępowania, bez konieczności czekania tygodniami na wynik.

Jeśli powiększenie węzłów chłonnych okazuje się związane z chorobą nowotworową, dalszą diagnostykę i leczenie prowadzimy w ramach konsultacji onkologicznej – ta karta koncentruje się na samej drodze diagnostycznej, wspólnej dla wszystkich przyczyn powiększenia węzła, nie tylko onkologicznych.

Kiedy zgłosić się z powiększonym węzłem

Warto zgłosić się do nas, jeśli wyczuwasz u psa lub kota niewielkie, twarde lub ruchome guzki pod żuchwą, przed łopatkami, pod pachami albo w pachwinach – zwłaszcza jeśli pojawiły się niedawno, rosną albo jest ich więcej niż jeden. Sygnałem alarmowym jest też sytuacja, w której węzły są powiększone symetrycznie po obu stronach ciała, bez wyraźnej rany czy infekcji w okolicy, którą mogłyby drenować – to częściej wskazuje na przyczynę ogólnoustrojową niż miejscową. Badanie zlecamy też, gdy powiększony węzeł chłonny znajdziemy przypadkiem podczas rutynowego badania klinicznego, na przykład przy okazji szczepienia.

Zanim przejdziemy do nakłucia węzła, sprawdzamy, czy w okolicy, którą drenuje, nie ma oczywistej przyczyny – rany, infekcji skóry, stanu zapalnego jamy ustnej – bo wtedy postępowanie bywa prostsze i można rozpocząć od leczenia miejscowego z kontrolą za kilka dni. Jeśli przyczyna nie jest oczywista, węzeł jest twardy, nieruchomy względem otaczających tkanek albo powiększony od dłuższego czasu bez tendencji do ustępowania, przechodzimy od razu do badania cytologicznego, bez zwlekania.

Jak wygląda badanie

Badanie zaczyna się od dokładnego badania klinicznego – sprawdzamy wszystkie dostępne badaniem dotykowym węzły chłonne, nie tylko ten, który zauważyłeś, bo rozległość zmian ma znaczenie dla dalszej diagnostyki. Jeśli węzeł wymaga dalszej oceny, wykonujemy cytologię: nakłuwamy go cienką igłą, zwykle bez znieczulenia, i od razu oceniamy pobrany materiał pod mikroskopem. Pozwala to sprawdzić, czy w węźle dominują komórki typowe dla odczynu zapalnego czy reaktywnego, czy pojawiają się komórki nowotworowe, w tym charakterystyczne dla chłoniaka, a przy podejrzeniu przerzutu – komórki pochodzące z innego, pierwotnego guza.

Węzły chłonne położone głębiej – w klatce piersiowej lub jamie brzusznej – ocenia się inaczej: sprawdzamy ich obecność i wielkość badaniem USG, a jeśli są powiększone, nakłuwamy je pod kontrolą obrazu, korzystając z wysokiej klasy ultrasonografu, który pozwala precyzyjnie skierować igłę nawet do niewielkich struktur. Cała procedura, od badania klinicznego po nakłucie i wstępną ocenę, zwykle mieści się w ramach jednej wizyty.

Jeśli cytologia nie daje jednoznacznej odpowiedzi, następnym krokiem jest biopsja tkankowa węzła – pobranie fragmentu tkanki, a nie tylko komórek, co pozwala ocenić dokładniej jego strukturę.

Wynik i co dalej

Wynik badania cytologicznego omawiamy zwykle jeszcze podczas tej samej wizyty. Jeśli obraz wskazuje na odczyn zapalny lub reaktywny, ustalamy leczenie przyczyny i planujemy kontrolę węzła za jakiś czas – w większości przypadków po ustąpieniu infekcji węzeł wraca do normalnej wielkości. Jeśli cytologia wykazuje nacieczenie nowotworowe, dalsze postępowanie prowadzimy w ramach konsultacji onkologicznej – ustalamy, które węzły są zajęte, czy potrzebne są dodatkowe badania obrazowe i jaki plan leczenia będzie najwłaściwszy.

Gdy wynik jest niejednoznaczny, preparat konsultujemy dodatkowo ze specjalistą cytologiem, a w razie potrzeby proponujemy pobranie fragmentu tkanki węzła do badania histopatologicznego – to pewniejsza droga do ostatecznego rozpoznania niż powtarzanie samej cytologii. Wynik i zalecenia przekazujemy ustnie na wizycie oraz, jeśli potrzeba dłuższej analizy, mailem wraz z interpretacją.

Do pilnego kontaktu z nami powinno skłonić szybkie powiększanie się węzła w ciągu kilku dni, pojawienie się kolejnych powiększonych węzłów, a także ogólne osłabienie, gorączka lub brak apetytu towarzyszące powiększonym węzłom chłonnym.